De Lente- en Herfstperiode beslaat het eerste deel van de Oostelijke Zhou-dynastie. Het koninklijk hof verloor het vermogen om zijn besluiten af te dwingen, terwijl verschillende staten met elkaar wedijverden om grondgebied en bondgenoten. De conventionele dateringen helpen een politiek en militair proces te ordenen dat niet in alle regio’s in hetzelfde tempo verliep.
Welke periode beslaat dit en waarom lopen de dateringen uiteen?
De Lente- en Herfstperiode verwijst naar een tijdvak in de Chinese geschiedenis dat doorgaans wordt gedateerd van 770 tot 476 v.Chr., hoewel ook 771 v.Chr. als beginjaar wordt gebruikt. Dit verschil hangt samen met twee momenten die dicht bij elkaar liggen: de crisis die een einde maakte aan de Westelijke Zhou-dynastie en de vestiging van het oostelijke hof. Het zijn geen twee onverenigbare versies van één en dezelfde datum.
De naam is afgeleid van de Annalen van Lente en Herfst, een kroniek die verbonden is met de staat Lu en waarvan de kern de periode van 722 tot 481 v.Chr. beslaat. De historische periode is naar dit werk vernoemd, maar de conventionele grenzen ervan zijn ruimer. Het is nuttig om de periode die de kroniek bestrijkt te onderscheiden van het tijdvak dat wordt gebruikt om de context van de Lente- en Herfstperiode te beschrijven.
In deze uitleg verwijst 771 v.Chr. naar de aanvankelijke crisis en 770 v.Chr. naar het conventionele begin van de oostelijke periode; 476 v.Chr. geldt als een referentiegrens vóór de Periode van de Strijdende Staten. De veranderingen die deze scheiding rechtvaardigen, waren al eerder aan de gang en zetten zich erna voort. De volgende chronologie ordent deze referentiemomenten:
- 771 v.Chr.: crisis van de Westelijke Zhou-monarchie, in verband gebracht met het verlies van haar machtscentrum.
- 770 v.Chr.: gebruikelijk begin van de Oostelijke Zhou-dynastie, met het hof in de omgeving van het huidige Luoyang.
- 722–481 v.Chr.: de periode die wordt bestreken door de annalen van Lu waaraan de periode haar naam dankt.
- De zevende en zesde eeuw v.Chr.: rivaliteit tussen regionale machten, waaronder Qi, Jin en Chu, met veldtochten en bondgenootschappen.
- 506 v.Chr.: overwinning van Wu op Chu bij Boju en de intocht van zijn troepen in Ying.
- 476–475 v.Chr.: conventionele chronologische grens tussen de Lente- en Herfstperiode en de Periode van de Strijdende Staten; er vond niet in alle staten tegelijk een regimewisseling plaats.
Hoe de macht van de Zhou verzwakte
De Zhou-orde had het territoriale gezag verdeeld onder verwanten van het koningshuis en andere aristocratische geslachten. Dit wordt vaak als een feodaal systeem omschreven, maar de vergelijking met het middeleeuwse Europa kent beperkingen. De positie van ieder huis was verbonden met een verwantschapshiërarchie, voorouderverering en politieke verplichtingen. Er mag niet van worden uitgegaan dat dezelfde instellingen voor vazalliteit of eigendom bestonden.
Met de groei van de regionale machten behield de koning een prestigieuze positie, zonder altijd over de middelen te beschikken om zijn besluiten af te dwingen. Er kon een verschil ontstaan tussen het erkende gezag en het vermogen om andere heersers te dwingen. Een plaatselijke vorst kon de Zhou-orde formeel respecteren en tegelijkertijd territoriale belangen nastreven waar het hof geen controle meer over had.
De rivaliteit speelde zich niet uitsluitend af tussen koningen of prinsen. Binnen de staten hadden machtige families hun eigen machtsbases en konden zij strijden om ambten en invloed. Peter A. Lorge brengt in Chinese Martial Arts de organisatie van de aristocratie in verband met geslachten en hun vooroudertempels. Familiebanden speelden ook in de politiek een rol: de heerser dienen betekende niet dat de banden met het eigen huis verdwenen.
Kleinere staten namen deel aan dit machtsevenwicht door bescherming te zoeken of hun bondgenootschappen te wijzigen. Hun positie kan niet worden gereduceerd tot die van gebieden die afwachtten tot ze veroverd werden. In het verslag in de Zuo zhuan over de veldtocht van 506 v.Chr. trokken Cai en Tang samen met Wu tegen Chu op. Hun eerdere betrekkingen met Chu maken deel uit van de verklaring voor het conflict.
Het aristocratische prestige kwam ook tot uiting in materiële voorwerpen. Het Smithsonian National Museum of Asian Art legt uit dat regionale heersers bronzen voorwerpen lieten maken om hun status en rijkdom te tonen. Inscripties konden de eerbewijzen en prestaties van de eigenaar vastleggen. Zo is te zien hoe een gedeelde rituele cultuur samenging met de bevestiging van afzonderlijke machtsposities.
Van aristocratische oorlogsvoering naar een veeleisender strijd
Oorlogsvoering was verbonden met het prestige van de geslachten en de dienst aan hun voorouderculten. Strijden kon de erkenning van een huis vergroten. Dat oorlog ritueel werd genoemd, betekent echter niet dat het bloedvergieten uitbleef of dat alle tegenstanders zich altijd aan dezelfde regels hielden. Aristocratische eer kon conflicten en wraak aanwakkeren en tegelijk verwachtingen scheppen over het gedrag.
Het belang van Chinese strijdwagens helpt deze sociale band te begrijpen. Het gebruik ervan vereiste paarden, onderhoud en gespecialiseerde vaardigheden. Niet iedere strijder kon over deze middelen beschikken. Om hun aanwezigheid te bestuderen, moet je nagaan wie ze kon onderhouden en hoe ze werden ingezet naast mannen die te voet marcheerden en vochten.
De druk van herhaalde veldtochten maakte de militaire organisatie veeleisender. Strijders bijeenbrengen was iets anders dan hen ver van huis op de been houden. Hoe langer een veldtocht duurde, hoe groter de problemen rond voedsel, vervoer en coördinatie werden. Die behoeften maken duidelijk waarom militaire slagkracht niet uitsluitend kan worden afgemeten aan de reputatie van een krijgerselite.
De overgang naar legers en regeringen met een sterkere hiërarchie verliep geleidelijk. Lorge beschrijft hoe oorlogen en interne conflicten bijdroegen aan de verzwakking van de oude aristocratische orde. Het is niet juist om je voor te stellen dat de strijdwagens op een dag verdwenen en de edelen werden vervangen door grote aantallen infanteristen: verschillende organisatievormen bestonden naast elkaar en de veranderingen waren afhankelijk van plaats en tijd.
Het conflict tussen Wu en Chu laat zien hoe politieke belangen en militaire eisen samenkwamen. De intocht in een hoofdstad schakelde de bondgenoten van de tegenstander niet uit en verzekerde de overwinnaar niet van stabiliteit. Een overwinning kon nieuwe verplichtingen en risico’s met zich meebrengen, in plaats van de rivaliteit definitief te beslechten.
Deze context helpt bij het formuleren van vragen over De kunst van het oorlogvoeren, maar bepaalt niet automatisch wanneer het werk is geschreven. Volgens de overlevering plaatst Sun Wu aan het einde van de Lente- en Herfstperiode is iets anders dan aantonen wanneer alle hoofdstukken zijn samengesteld. Theorieën over het auteurschap van Sun Tzu onderzoeken precies dat verschil tussen de toegeschreven biografie en de geschiedenis van de tekst.
Een chronologie is het nuttigst wanneer je er een concrete verandering mee kunt volgen: wie het gezag uitoefende, waar de militaire middelen vandaan kwamen en wat een staat na een overwinning kon behouden.
Bekijk alle artikelen in Periode van Lente en Herfst: de context van Sun Tzu
