De oorlog tussen Wu en Chu bracht twee machtsblokken in het stroomgebied van de Yangtze tegenover elkaar, maar ook andere staten en adviseurs uit rivaliserende hoven raakten erbij betrokken. Om de positie van Sun Tzu in die situatie te verklaren, moeten we onderscheid maken tussen de geografie van het conflict, de gedocumenteerde bondgenootschappen en de toeschrijvingen uit de biografische traditie.
Twee machten in het stroomgebied van de Yangtze, binnen een netwerk van staten
Wu ontwikkelde zich in het stroomgebied van de benedenloop van de Yangtze, dicht bij de oostkust, terwijl Chu zijn machtscentrum verder naar het westen had, in het gebied van de middenloop van de rivier. Deze aanduidingen helpen om de ligging te bepalen, maar geven geen onveranderlijke grenzen weer. Het gebied dat rechtstreeks werd bestuurd, de betwiste zones en de geallieerde staten moeten niet worden weergegeven als één aaneengesloten gebied dat op uniforme wijze werd bestuurd.
Het conflict hoort bij de Lente- en Herfstperiode, toen verschillende heersende huizen met elkaar wedijverden binnen een verzwakte Zhou-orde. Wu voorstellen als een kleine verdediger en Chu als een reusachtig blok doet de verhouding te veel versimpelen. De beschikbare macht hing af van bondgenootschappen, de binnenlandse situatie en de mogelijkheid om op een bepaalde plek op te treden.
Dat Wu aan de kust lag, maakt de oorlog evenmin tot een uitsluitend maritiem conflict. De operaties die de Zuo zhuan beschrijft, omvatten vaartuigen, marsen over land en het oversteken van binnenrivieren. Een waterweg kon verplaatsingen vergemakkelijken en op een ander moment twee legers van elkaar scheiden. Het nut ervan hing af van de route en van wie de toegangen beheerste.
De rivaliteit bestond al vóór de regering van Helü. In hoofdstuk 31 van de Shiji stelt Sima Qian Shengong Wuchen voor als een banneling uit Chu die vanuit Jin naar Wu werd gestuurd en er militaire methoden en het gebruik van strijdwagens onderwees. Deze episode verbindt de versterking van Wu met de betrekkingen tussen Jin en Chu, zonder die uitsluitend aan Helü's initiatief toe te schrijven.
De kenmerken van de Lente- en Herfstperiode helpen dit netwerk van betrekkingen in kaart te brengen. Een conflict tussen twee staten kon een derde partij kansen bieden, zonder dat alle betrokkenen blijvend dezelfde doelen nastreefden.
De bondgenoten en adviseurs rond Helü
De biografie van Wu Zixu in hoofdstuk 66 van de Shiji biedt een voorbeeld van mobiliteit tussen hoven. Sima Qian vertelt dat hij uit Chu kwam en vluchtte nadat zijn familie was vervolgd. Later wordt hij opgevoerd als adviseur van Helü, koning van Wu. Zijn afkomst en zijn latere dienstverband hoorden bij verschillende staten.
In hetzelfde hoofdstuk worden Bo Pi, eveneens afkomstig uit Chu, en Sun Wu genoemd als personen die betrokken waren bij de besluitvorming in Wu. Deze berichten laten zien dat het hof mannen uit andere politieke kringen opnam. Ze bewijzen niet dat ze allemaal om dezelfde reden kwamen, of dat hun taken, voorwaarden van dienst en loopbanen overeenkwamen.
Over Sun Wu schrijft Sima Qian dat hij advies gaf over het juiste moment om aan te vallen en over de benodigde steun. Het verhaal schrijft het personage politiek en militair advies toe, maar bevat geen contract van indienstneming en legt geen vermeend beleid uit om buitenlandse strategen te werven. Ook is er geen verklaring van Helü overgeleverd waaruit blijkt waarom hij juist Sun Wu koos.
We kunnen afleiden dat kennis van een rivaliserend hof of militaire ervaring nuttig was voor een heerser. Die gevolgtrekking maakt het niet mogelijk een concrete onderhandeling te reconstrueren. De bewering „Wu nam Sun Tzu in dienst omdat het minder soldaten had” voegt een motief en een numerieke vergelijking toe die niet uit de onderzochte passages blijken.
Cai en Tang laten een andere manier zien om de mogelijkheden tot optreden uit te breiden. De Shiji brengt hun steun aan Wu in verband met hun wrok tegen Nang Wa, een leider van Chu. De Zuo zhuan werkt de grieven uit die aan deze persoon worden toegeschreven. De relatie tussen de bondgenoten en Chu maakt dus deel uit van het oude verhaal en is geen verklaring die achteraf op basis van de uitkomst bij Boju is bedacht.
De Zuo zhuan vertelt bovendien dat Cai steun had gezocht bij Jin tegen Chu, maar niet de verwachte tussenkomst kreeg. De toenadering tot Wu moet worden begrepen als onderdeel van die zoektocht naar bescherming. Cai wordt niet simpelweg meegesleept door een grootmacht, maar probeert zijn positie te veranderen door verschillende partijen aan te spreken.
De veldtocht van 506 v.Chr. en de grenzen van de overwinning
In 506 v.Chr. trok Wu samen met Cai en Tang tegen Chu ten strijde, won het bij Boju en rukte op tot Ying. Koning Zhao van Chu verliet zijn hoofdstad. Dit is de hoofdlijn waarmee we de veldtocht van Wu en de slag bij Boju in het conflict kunnen plaatsen, zonder de veldslag met de hele expeditie te verwarren.
Het verslag van het volgende jaar in de Zuo zhuan schetst een ander beeld: Qin grijpt in om Chu te helpen en Yue valt Wu aan terwijl de troepen van Wu elders zijn. Ook beschrijft het hoe Fugai terugkeert en probeert de macht te grijpen. De druk van buitenaf en de interne machtsstrijd vielen samen met de moeilijkheid om de bezetting in stand te houden.
Deze gebeurtenissen verklaren waarom de inname van Ying niet gelijkstond aan de vernietiging van Chu. Het verlies van de hoofdstad nam Chu niet alle mogelijkheden tot verzet af. Wu moest op zijn beurt andere problemen aanpakken dan de achtervolging van het verslagen leger. Het onmiddellijke militaire resultaat en de langdurige politieke heerschappij moeten afzonderlijk worden beoordeeld.
Ook de afstand verandert wat het betekent om over een leger te beschikken. Troepen moeten voedsel krijgen en hun verbindingen behouden terwijl ze oprukken. Als een leger zijn doel kan bereiken maar er niet kan blijven, lost het aanvankelijke succes de veldtocht niet op. Dat is het verband tussen het conflict en de logistiek van oude legers; het biedt geen grond om voorraden of troepenaantallen te berekenen die de bronnen niet vaststellen.
Wat Sun Tzu betreft, is er een verschil tussen de historische context en zijn individuele deelname. De Shiji plaatst hem in de omgeving van Helü, terwijl het gedetailleerde verslag van de operaties in de Zuo zhuan andere hoofdrolspelers noemt. Zijn toegeschreven rol kan worden beschreven zonder hem alle beslissingen van het leger van Wu toe te schrijven.
De verdere ontwikkelingen bevestigen dat Chu niet het enige front was dat Wu in zijn handelen beperkte. Onder Fuchai, de opvolger van Helü, gingen de veldtochten buiten de eigen grenzen en de rivaliteit met Yue door. Hoofdstuk 31 van de Shiji besluit de geschiedenis van Wu met de nederlaag tegen Yue. De staat die Ying had bezet, verloor uiteindelijk zelf zijn onafhankelijkheid aan een andere tegenstander.
Om een veldtocht te interpreteren, is het nuttig te vragen welk doel werd bereikt en welke verplichtingen nog openstonden. Bij Wu en Chu roepen de veldslag, de bezetting en het vermogen om het behaalde resultaat te behouden verschillende vragen op.
Bekijk alle artikelen in Periode van Lente en Herfst: de context van Sun Tzu
