Een leger moest vóór en na elk gevecht van voedsel worden voorzien en zijn transportmiddelen in goede staat houden. Het logistieke probleem was om middelen die dagelijks werden verbruikt bij een oprukkende troepenmacht te krijgen. Oude geschriften beschrijven die druk, maar bieden geen verifieerbare begroting voor een willekeurige veldtocht rond 500 v.Chr.
Van beschikbaar graan tot voedsel voor de troepen
Militaire logistiek in het oude China kan worden opgevat als het geheel van taken dat nodig was om de middelen voor een expeditie bijeen te brengen, te vervoeren en te verdelen. Rond 500 v.Chr. hing oorlog niet alleen af van het aantal strijders dat een staat op de been kon brengen. Het in stand houden van die troepenmacht bracht materiële problemen met zich mee die ook tijdens marsen en wachttijden bleven bestaan.
Bij het bestuderen van oorlog en wapens in het oude China moet rekening worden gehouden met het verschil tussen mobilisatie en instandhouding. Een troepenmacht kan met wapens en voorraden van haar vertrekpunt vertrekken, maar toch aan slagkracht verliezen als ze geen nieuwe bevoorrading ontvangt of de meegevoerde voorraden niet kan bewaren.
Hoofdstuk 2 van De kunst van het oorlogvoeren brengt bevoorrading over grote afstanden uitdrukkelijk in verband met economische uitputting. De redenering begint bij een concreet probleem: voedsel dat zich op eigen grondgebied bevindt, is nog niet beschikbaar voor wie het ver weg nodig heeft. Het vervoer ervan vereist mensen, dieren en middelen die zelf ook onderhouden moeten worden.
Graan maakt het probleem goed duidelijk, zonder dat er een verzonnen rantsoen aan te pas hoeft te komen. Tussen het bijeenbrengen en het verbruiken ervan liggen de opslag, het vervoer en de bereiding. Water en brandstof om te koken brengen weer andere behoeften met zich mee. Een hoeveelheid voedsel vervoeren betekent op zichzelf niet dat er gedurende een hele mars kant-en-klare maaltijden beschikbaar zijn.
Ook de verdeling is belangrijk. Een opslagplaats kan voorraden bevatten, maar te ver van een eenheid liggen of ervan gescheiden zijn door een moeilijk begaanbare route. Dat er reserves zijn en dat die kunnen worden afgeleverd, zijn twee verschillende voorwaarden. De logistiek probeert precies die kloof tussen algemene beschikbaarheid en daadwerkelijke toegang te overbruggen.
Deze verbanden kunnen het best worden opgevat als een materiële analyse, niet als een beschrijving van één regeling die in alle staten hetzelfde was. De beschikbare gewassen, routes en organisatie konden per expeditie verschillen. De passages in het geschrift maken terugkerende problemen zichtbaar, maar bieden geen grond om een concrete inventaris aan te vullen die niet in de bronnen is bewaard.
Het vervoer verbruikt een deel van wat het mogelijk maakt te vervoeren
Een bevoorradingscolonne vervoert extra vracht, maar heeft ook eigen behoeften. De mensen die de voertuigen besturen, moeten eten; dieren hebben voedsel en water nodig. Hoe langer de reis duurt, hoe langer de vervoerders moeten worden onderhouden voordat ze hun lading afleveren.
Voertuigen zijn niet voor elke route even geschikt. Hun nut hangt af van het terrein, de beschikbare doorgangen en de mogelijkheid om schade te herstellen. In militaire passages waarin gevechtsvoertuigen van zware transportwagens worden onderscheiden, is dat verschil in functie van belang: niet elke wagen is bedoeld om op dezelfde manier te worden ingezet.
Chinese strijdwagens brachten extra behoeften aan paarden en onderhoud met zich mee. Ook trekdieren die voor het vervoer werden gebruikt, verbruikten middelen. Wie strijders telt zonder rekening te houden met de middelen die hen vergezelden, laat een deel van de inspanning van de expeditie buiten beschouwing.
Snelheid moet in samenhang met de lading worden bekeken. Een troepenmacht die haar transporten vooruit snelt, kan eerder een positie bereiken en tegelijkertijd bij aankomst over minder middelen beschikken. Dit is een afweging tussen prioriteiten, geen regel waarmee voor elk oud leger dezelfde dagelijkse snelheid kan worden vastgesteld.
Hoofdstuk 2 beveelt aan om voorraden op vijandelijk grondgebied te verkrijgen, zodat de bevoorrading vanuit de eigen staat minder zwaar wordt belast. Die aanbeveling licht een beoogd voordeel toe, maar garandeert niet dat er op elke plek voldoende voedsel aanwezig is of dat het zonder verzet kan worden verkregen. Voedsel zoeken was een mogelijkheid die van de omstandigheden afhing, geen werkwijze die altijd kon worden toegepast.
Ook moeten verschillende manieren om lokaal middelen te verkrijgen van elkaar worden onderscheiden. Kopen, een levering afdwingen en voorraden buitmaken zijn geen gelijkwaardige manieren om met de bevolking om te gaan. Analytisch gezien kunnen ze allemaal het vervoer over lange afstand beperken; de kosten ervan komen echter op verschillende manieren terecht bij degenen die het voedsel produceren of opslaan.
Het seizoen en de staat van de voorraden beperken elke berekening. Een landbouwgebied heeft niet noodzakelijk een beschikbare oogst op het moment dat een troepenmacht aankomt. Bovendien is wat een troepenmacht verbruikt niet meer beschikbaar voor anderen. Door voorraden in de buurt te verkrijgen, kunnen de kosten op de lokale bevolking worden afgewenteld in plaats van te verdwijnen.
Duur, reparaties en druk op de staat
Materieel slijt ook als er geen beslissende veldslag plaatsvindt. Sunzi noemt zelf kapotte wagens, uitgeputte paarden en uitrustingskosten. Die voorbeelden laten zien dat er verlies aan bruikbaarheid optreedt en dat dit arbeid en middelen vergt. Een lange veldtocht brengt nieuwe behoeften met zich mee boven op de behoeften die al bij vertrek bestonden.
De wapens van de Chinese infanterie waren afhankelijk van onderdelen van metaal, hout en andere materialen. Dat één onderdeel beschikbaar was, betekende niet dat het hele wapen voorhanden was. Een schacht vervangen of projectielen behouden waren andere problemen dan voedsel bijeenbrengen, al beïnvloedden beide het vermogen om door te gaan met opereren.
De kosten kwamen ook niet uitsluitend ten laste van de schatkist. In hoofdstuk 2 worden bevoorrading over lange afstand, stijgende prijzen en lasten voor de bevolking met elkaar in verband gebracht. De tekst legt een verband tussen de militaire vraag en verarming, maar bevat geen reeks prijzen waarmee dat effect voor alle staten kan worden gemeten.
De cijfers aan het begin van het hoofdstuk moeten binnen die uiteenzetting worden gelezen. Ze rechtstreeks omrekenen naar hedendaagse valuta zou een misleidende schijnprecisie opleveren: daarvoor moeten de eenheden, omrekeningen en economische omstandigheden worden onderbouwd. Ze maken het evenmin mogelijk om voor een concrete veldtocht rond 500 v.Chr. een aantoonbare dagelijkse uitgave vast te stellen.
De oorlogseconomie in hoofdstuk 2 werkt de strategische waarschuwing verder uit: een operatie kan meer capaciteit verbruiken dan de uitkomst ervan oplevert. Het probleem wordt groter wanneer de langdurige inspanning de middelen vermindert die beschikbaar zijn om op andere tegenstanders of behoeften te reageren.
Om een expeditie te beoordelen, moet daarom worden gevraagd hoe lang de bevoorrading kan worden volgehouden en welke middelen daarna nog beschikbaar zullen zijn. Een tactische overwinning vult het verbruikte graan niet automatisch aan en vervangt geen verloren dieren of versleten materieel. De logistiek schept de voorwaarden om het gevecht te bereiken én om na afloop slagkracht te behouden.
Voordat je een cijfer over de kosten van een oud leger voor waar aanneemt, is het verstandig na te gaan wat erin is opgenomen: de troepensterkte, de duur, de transportmiddelen en de herkomst van de voorraden. Zonder die gegevens zegt een losstaand totaal weinig.
Bekijk alle artikelen in Oorlogvoering in het oude China: strijdwagens, wapens en logistiek
