Sun Bin pojawia się w Shiji jako znawca sztuki wojennej zdradzony przez Panga Juana, swojego dawnego towarzysza. Po okaleczeniu udaje mu się opuścić Wei i zdobyć uznanie w Qi. Opowieść pozwala prześledzić tę zmianę położenia, choć nie dokumentuje z jednakową szczegółowością wszystkich etapów jego życia.
Wspólna nauka i zdrada Panga Juana
Sima Qian umieszcza Sun Bina w pokoleniu późniejszym niż Sun Wu i przedstawia go jako jego potomka. Nie podaje jednak genealogii, która pozwalałaby zweryfikować tę relację. Jego biografia, zamieszczona w rozdziale 65 Shiji, rozgrywa się w czasach Walczących Królestw i wiąże go ze służbą w Qi w IV wieku p.n.e.
Historia Sun Bina i jego traktatu wojskowego rozpoczyna się od wspólnej nauki: Sun Bin i Pang Juan studiowali metody prowadzenia wojny. Fragment nie podaje, kto był ich nauczycielem, ani nie opisuje zajęć czy czasu ich trwania. Nie przedstawia też ich jako zaprzysiężonych braci. Nie należy dodawać tych szczegółów tak, jakby stanowiły część tego źródła.
Pang Juan jako pierwszy wstępuje na służbę Wei i zostaje generałem króla Hui. Według Simy Qiana uważa, że jego zdolności są mniejsze niż Sun Bina, i sprowadza go na swój dwór. Historyk przypisuje następnie jego postępowanie obawie przed tym, że Sun Bin go przewyższy, oraz zazdrości; znamy to wyjaśnienie od narratora, a nie z niezależnej wypowiedzi Panga Juana.
Gdy Sun Bin przybywa, Pang Juan doprowadza do ukarania go przez okaleczenie i napiętnowanie. Sformułowanie użyte w Shiji mówi o obcięciu obu stóp i naznaczeniu go tatuażem. Popularna wersja mówiąca o usunięciu rzepek nie oddaje dosłownie tego zdania. Ta różnica skłania do mówienia o okaleczeniu opisanym w źródle, bez przedstawiania anatomicznej interpretacji jako pewnej diagnozy.
Opowieść nie opisuje też postępowania sądowego ani nie podaje zarzutu, na którego podstawie wymierzono karę. Stwierdzenie, że Pang Juan posłużył się karą prawną, opisuje sposób przedstawienia napaści przez Simę Qiana; nie dowodzi, że Sun Bin popełnił przestępstwo. Według historyka Pang Juan chciał uniemożliwić dawnemu towarzyszowi zdobycie pozycji, z której mógłby z nim rywalizować.
Ucieczka z Wei i uznanie w Qi
Możliwość ucieczki pojawia się wraz z wizytą wysłannika Qi w Liang, stolicy Wei. Sun Bin zdołał spotkać się z nim potajemnie i przedstawić mu swoją wiedzę. Wysłannik był pod wrażeniem i zabrał go do Qi w tajemnicy. Sima Qian nie podaje szczegółowej trasy tej ucieczki ani nie wymienia wszystkich jej uczestników.
Dzięki interwencji posła Sun Bin zyskuje dostęp do dworu, ale nie zostaje jeszcze dowódcą armii. W Qi przyjmuje go generał Tian Ji, który traktuje go jak gościa. Opowieść pokazuje w ten sposób, jak Sun Bin trafia na dwór dzięki osobistym relacjom: najpierw za sprawą pośrednika gotowego go przewieźć, a następnie protektora, który może przedstawić go władcy.
Epizod z wyścigami konnymi wyjaśnia ten drugi krok. Tian Ji rywalizuje z innymi przedstawicielami elity i obstawia wyścigi. Sun Bin zauważa, że konie dzielą się na klasy lepsze, średnie i słabsze, a różnice w ich możliwościach pozwalają inaczej zestawić rywali. Proponowana zmiana dotyczy kolejności startów, a nie treningu czy nagłej poprawy kondycji zwierząt.
W kolejności opisanej w Shiji Tian Ji wystawia swojego najsłabszego konia przeciw najlepszemu koniowi przeciwnika, najlepszego przeciw średniemu, a średniego przeciw najsłabszemu. Przegrywa pierwszy wyścig, a wygrywa dwa pozostałe. Wynik zależy od różnic między końmi; zmiana kolejności nie gwarantowałaby zwycięstwa, gdyby ich możliwości były inne.
Anegdota pokazuje, jaką zdolność chce uwydatnić biograf: Sun Bin dostrzega zależności między dostępnymi zasobami i proponuje inny niż oczekiwany sposób ich rozłożenia. Nie trzeba zmieniać tej obserwacji w uniwersalne prawo strategii. W opowieści jej konkretną funkcją jest uzasadnienie, dlaczego Tian Ji poleca go królowi.
Władcą jest król Wei z Qi. Jego tytuł można pomylić z nazwą państwa Wei, gdzie służył Pang Juan, ale chodzi o dwie różne rzeczy. Według Simy Qiana monarcha pyta Sun Bina o sprawy wojskowe i uznaje go za nauczyciela. Człowiek, który wcześniej został ukarany, obejmuje w ten sposób funkcję doradczą na innym dworze.
Doradca wojskowy i finał rywalizacji
Pierwsza kampania opisana później w Shiji rozpoczyna się, gdy Wei atakuje Zhao, a to prosi Qi o pomoc. Król chce powierzyć dowództwo nad wyprawą Sun Binowi. Sun Bin odmawia nominacji ze względu na swój status człowieka okaleczonego — tak przedstawia to tekst. Dowództwo obejmuje Tian Ji, a Sun Bin towarzyszy mu jako doradca w wozie transportowym.
Rozdzielenie ról ma znaczenie: opowieść przypisuje jednemu dowodzenie siłami, a drugiemu opracowywanie planów. Nie opisuje Sun Bina jako osobiście prowadzącego oddział konny. Z jego odmowy nie można też wywnioskować, że utracił zdolność udziału w podejmowaniu decyzji wojskowych.
Gdy pojawia się pomysł bezpośredniego marszu na Zhao, Sun Bin proponuje zagrozić Daliang, miastu w Wei. Uzasadnia to tym, że przeciwnik będzie musiał przerwać nacisk na Zhao i zająć się własnym terytorium. Sima Qian opowiada, że wojska Wei zawracają i ponoszą klęskę pod Guiling. Ta kampania poprzedza późniejsze rozstrzygnięcie rywalizacji.
Pod Maling historyk ponownie zestawia decyzje Sun Bina z decyzjami Panga Juana. Taktyka palenisk pod Maling przedstawia ten epizod oraz śmierć, którą opowieść przypisuje generałowi Wei. Sprowadzenie całej kariery Sun Bina do osobistej zemsty pomijałoby jego rolę w Qi i cele kampanii.
Biografia kończy się powiązaniem jego sławy z obiegiem nauk wojskowych. Traktat wojskowy Sun Bina wymaga osobnej lektury: nie jest ciągłą autobiografią ani osobistym zapisem wszystkiego, o czym opowiada Sima Qian. Jego fragmenty oraz historia ich zachowania pozwalają badać inny wymiar tej postaci.
Pokrewieństwo wskazywane przez tradycję nie oznacza, że obu strategów można ze sobą utożsamiać. Różnice między Sun Tzu a Sun Binem pomagają rozdzielić związane z nimi realia, epizody i przypisywane im teksty.
Zobacz wszystkie artykuły w Sun Bin: jego historia, Maling i traktat wojskowy
