Sun Bin komt in de Shiji naar voren als een krijgskundige die wordt verraden door Pang Juan, zijn vroegere metgezel. Nadat hij is verminkt, weet hij Wei te verlaten en krijgt hij erkenning in Qi. Het verhaal laat deze verandering van positie volgen, maar documenteert niet alle fasen van zijn leven even gedetailleerd.
Gezamenlijke studies en het verraad van Pang Juan
Sima Qian plaatst Sun Bin in een generatie na Sun Wu en stelt hem voor als diens afstammeling. Hij geeft echter geen genealogie waarmee die verwantschap kan worden vastgesteld. Zijn biografie, opgenomen in hoofdstuk 65 van de Shiji, speelt zich af in de periode van de Strijdende Staten en verbindt hem met de dienst aan Qi in de vierde eeuw v.Chr.
Het verhaal van Sun Bin en zijn militaire verhandeling begint hier met een gedeelde opleiding: Sun Bin en Pang Juan bestudeerden krijgskunde. De passage vermeldt niet wie hun leermeester was en beschrijft de lessen of de duur ervan niet. Ook stelt de tekst hen niet voor als gezworen broeders. Zulke details mogen niet worden toegevoegd alsof ze deel uitmaken van deze bron.
Pang Juan treedt als eerste in dienst van Wei en wordt generaal van koning Hui. Volgens Sima Qian vindt hij dat zijn bekwaamheid onderdoet voor die van Sun Bin en laat hij hem naar zijn hof komen. De historicus schrijft zijn latere gedrag toe aan de angst door Sun Bin te worden overtroffen en aan afgunst; die verklaring kennen we van de verteller, niet uit een onafhankelijke uitspraak van Pang Juan.
Wanneer Sun Bin aankomt, zorgt Pang Juan ervoor dat hij wordt gestraft met verminking en een strafmerk. De formulering in de Shiji spreekt van het afhakken van beide voeten en het aanbrengen van een merk door middel van een tatoeage. De gangbare versie, waarin wordt beschreven dat zijn knieschijven werden verwijderd, geeft die zin niet letterlijk weer. Dat verschil is reden om te spreken van de verminking die de bron vermeldt, zonder een anatomische interpretatie als een zekere diagnose voor te stellen.
Het verhaal geeft ook geen details over de rechtsgang en vermeldt niet welke aanklacht werd gebruikt. Zeggen dat Pang Juan zijn toevlucht nam tot een wettelijke straf beschrijft hoe Sima Qian de aanval weergeeft; het bewijst niet dat Sun Bin een misdrijf had begaan. Volgens de historicus wilde Pang Juan voorkomen dat zijn vroegere metgezel een positie zou bereiken van waaruit hij met hem kon wedijveren.
Het vertrek uit Wei en de erkenning in Qi
De mogelijkheid om te ontsnappen ontstaat wanneer een gezant van Qi Liang, de hoofdstad van Wei, bezoekt. Sun Bin weet hem in het geheim te spreken en zijn kennis uiteen te zetten. De gezant is onder de indruk en neemt hem in het geheim mee naar Qi. Sima Qian geeft geen gedetailleerde route van die ontsnapping en noemt niet alle betrokkenen.
De tussenkomst van de gezant geeft Sun Bin toegang tot een hof, maar maakt hem nog niet tot legeraanvoerder. In Qi ontvangt generaal Tian Ji hem als gast. Het verhaal laat zo zien hoe hij via persoonlijke contacten wordt opgenomen: eerst een tussenpersoon die bereid is hem mee te nemen, en vervolgens een beschermheer die hem bij de vorst kan introduceren.
De anekdote over de paardenraces verklaart die tweede stap. Tian Ji neemt het op tegen andere leden van de elite en zet in op de races. Sun Bin merkt op dat de teams zijn ingedeeld in sterkere, middelmatige en zwakkere categorieën en dat hun capaciteiten het mogelijk maken de wedstrijden anders in te delen. Zijn voorstel betreft de volgorde van deelname, niet de training of een plotselinge verbetering van de dieren.
In de volgorde die de Shiji beschrijft, zet Tian Ji zijn zwakste team in tegen het sterkste team van de tegenstander, zijn sterkste tegen het middelmatige en zijn middelmatige tegen het zwakste. Hij verliest de eerste race en wint de andere twee. De uitslag hangt af van de verschillen tussen die teams; een andere volgorde zou de overwinning niet garanderen als de capaciteiten anders waren.
De anekdote laat zien welke vaardigheid de biograaf wil benadrukken: Sun Bin ziet de onderlinge verhoudingen tussen middelen en stelt een andere verdeling voor dan verwacht. Het is niet nodig om dit tot een universele strategische wet te verheffen. Binnen het verhaal dient het concrete doel om te verklaren waarom Tian Ji hem bij de koning aanbeveelt.
De vorst is koning Wei van Qi. Zijn titel kan worden verward met de staat Wei, waar Pang Juan diende, maar het gaat om verschillende verwijzingen. Volgens Sima Qian vraagt de vorst Sun Bin naar militaire zaken en erkent hij hem als leermeester. Zo krijgt de man die eerder werd gestraft een adviserende functie aan een ander hof.
De militair adviseur en de afloop van de rivaliteit
De eerste veldtocht die de Shiji vervolgens beschrijft, begint wanneer Wei Zhao aanvalt en Zhao Qi om hulp vraagt. De koning wil Sun Bin het bevel over de expeditie geven. Sun Bin slaat de benoeming af vanwege zijn verminking, zoals de tekst het verwoordt. Tian Ji krijgt het bevel en Sun Bin begeleidt hem als adviseur vanuit een transportwagen.
Het onderscheid tussen de functies is belangrijk: het verhaal schrijft de leiding over de strijdmacht aan de een toe en het maken van plannen aan de ander. Het beschrijft niet dat Sun Bin persoonlijk een bereden eenheid aanvoert. Uit zijn weigering kan evenmin worden afgeleid dat hij niet langer aan militaire besluitvorming kon deelnemen.
Wanneer het plan is om rechtstreeks naar Zhao op te rukken, stelt Sun Bin voor Daliang in Wei te bedreigen. Hij redeneert dat de vijand de druk op Zhao zal moeten opgeven om zijn eigen grondgebied te verdedigen. Sima Qian vertelt dat de troepen van Wei terugkeren en bij Guiling een nederlaag lijden. Deze veldtocht gaat vooraf aan de latere afloop van de rivaliteit.
Bij Maling plaatst de historicus de beslissingen van Sun Bin opnieuw tegenover die van Pang Juan. De vuurkorventactiek bij Maling beschrijft die episode en de dood die het verhaal aan de generaal van Wei toeschrijft. Sun Bins hele loopbaan terugbrengen tot een persoonlijke wraak zou zijn functies in Qi en de doelen van de veldtochten buiten beschouwing laten.
De biografie besluit met een verband tussen zijn faam en de verspreiding van militaire leerstellingen. De militaire verhandeling van Sun Bin moet op zichzelf worden gelezen: het is geen doorlopende autobiografie en ook geen persoonlijk verslag van alles wat Sima Qian vertelt. De passages en de geschiedenis van de overlevering ervan maken het mogelijk een andere kant van de persoon te bestuderen.
De verwantschap die de traditie veronderstelt, maakt de twee strategen niet onderling uitwisselbaar. De verschillen tussen Sun Tzu en Sun Bin helpen hun contexten, episodes en aan hen toegeschreven teksten uit elkaar te houden.
Bekijk alle artikelen in Sun Bin: zijn levensverhaal, Maling en zijn militaire verhandeling
