Sun Tzu en Sun Bin behoren tot verschillende biografische en tekstuele tradities. De vondst van manuscripten in Yinqueshan in 1972 leverde materieel bewijs om hun verhandelingen van elkaar te onderscheiden, maar bevestigde niet alle details van hun levens. De verwarring wordt begrijpelijk wanneer je de namen, bronnen en overlevering van de werken met elkaar vergelijkt.
Eenzelfde aanspreektitel betekent niet dat het om dezelfde persoon gaat
Sun Tzu, ook geschreven als Sunzi, betekent ‘meester Sun’. Het is een eretitel, geen persoonsnaam die noodzakelijkerwijs naar één individu verwijst. De verschillen tussen de vormen Tzu en Zi komen voort uit verschillende transcriptiesystemen. Ze duiden niet op twee verschillende auteurs en zijn op zichzelf geen manier om de strateeg van Wu te onderscheiden van de adviseur van Qi.
De kwestie maakt deel uit van het debat over het bestaan van Sun Tzu, maar heeft een duidelijk afgebakende reikwijdte: vaststellen of de bronnen en teksten twee tradities van elkaar laten onderscheiden. Dat onderscheid vaststellen is iets anders dan alle gebeurtenissen die aan de hoofdpersonen worden toegeschreven, verifiëren.
In hoofdstuk 65 van de Shiji wordt Sun Wu in verband gebracht met Helü, koning van Wu, terwijl Sun Bin tot een latere periode behoort en actief is in de omgeving van Qi. De eerste levensloop wordt traditioneel geplaatst tussen het einde van de zesde en het begin van de vijfde eeuw v.Chr.; de tweede in de vierde eeuw v.Chr. Het zijn geen alternatieve namen binnen één en dezelfde levensloop.
Ook de context verschilt. Het verhaal over Sun Wu draait om de erkenning die hij van Helü kreeg en de militaire macht van Wu. In het levensverhaal van Sun Bin spelen generaal Tian Ji en koning Wei van Qi een rol, evenals zijn conflict met Pang Juan, die verbonden was aan de staat Wei. De titel van de heerser van Qi en de naam van de staat Wei mogen niet met elkaar worden verward.
De verminking van Sun Bin hoort bij dat tweede verhaal. Sima Qian vertelt dat Pang Juan ervoor zorgde dat hij werd gestraft, voordat hij zijn activiteiten in Qi kon ontplooien. Die gebeurtenis mag niet op Sun Wu worden overgedragen omdat een vertaling de hoofdpersoon ‘meester Sun’ noemt.
In Sima Qians verslagen over Sun Tzu wordt Sun Bin bovendien als afstammeling van de eerste voorgesteld, maar ze bevatten geen volledige reconstructie van de generaties. De familieband is een bewering uit de biografische traditie; de figuren van elkaar onderscheiden bewijst die afstamming niet.
Waarom de namen en werken door elkaar werden gehaald
De gedeelde aanspreektitel leidt tot een identificatieprobleem wanneer een bericht alleen de naam meester Sun vermeldt. Om zo’n bericht te interpreteren, moet je letten op zijn gesprekspartners, de staat waarin hij actief is en de gebeurtenissen waarmee hij in verband wordt gebracht. De verkorte naam is, los van de context, niet voldoende om te bepalen tot welke van de twee tradities hij behoort.
Oude bibliografische bronnen maakten al onderscheid tussen de twee. Hoofdstuk 30 van de Hanshu, over geschriften en kunsten, vermeldt afzonderlijk militaire methoden van Sun uit Wu en van Sun uit Qi. Aan de eerste worden 82 teksteenheden toegeschreven en aan de tweede 89. De catalogus presenteert ze niet als twee verwisselbare titels van één verzameling.
Die aantallen komen ook niet zonder meer overeen met de dertien hoofdstukken van de overgeleverde Sunzi. Een catalogusvermelding kan een andere verzameling beschrijven dan de tekst die uiteindelijk bewaard is gebleven. Om de aantallen te vergelijken, moet je onderzoeken welke materialen elke vermelding omvatte; ze bewijzen niet dat de ene auteur eigenhandig 82 hoofdstukken schreef en de andere precies 89.
De werken werden op verschillende manieren overgeleverd, wat de vergelijking bemoeilijkte. De verhandeling die met Sun Wu in verband wordt gebracht, bleef circuleren, terwijl de aan Sun Bin toegeschreven verhandeling niet langer beschikbaar was als volledige, zelfstandige tekst. Zonder beide teksten naast elkaar te kunnen leggen, was het moeilijker te bepalen hoe de bibliografische verwijzingen zich verhielden tot het bewaard gebleven boek.
Zo ontstonden identificatiehypothesen, waaronder het voorstel van Qian Mu om de berichten over Sun Wu in verband te brengen met Sun Bin. Het is echter onjuist om te beweren dat alle lezers tot 1972 dachten dat het om één persoon ging. De Shiji maakte al onderscheid tussen hun levenslopen en de Hanshu vermeldde al verschillende verzamelingen, lang vóór de archeologische vondst.
De militaire verhandeling van Sun Bin moet worden vergeleken als een werk met een eigen inhoud. Verwante ideeën kunnen wijzen op een gedeelde intellectuele traditie, ontleningen of bewerkingen. Op zichzelf bewijzen ze niet dat beide boeken onderling verwisselbare versies zijn of aan dezelfde auteur moeten worden toegeschreven.
Wat de ontdekking van 1972 duidelijk maakte
In 1972 werden manuscripten op bamboestrips gevonden in graven in Yinqueshan, bij Linyi in Shandong. Tussen de vondsten uit graf nummer 1 bevonden zich passages uit de Sunzi en andere teksten die met de traditie van Sun Bin in verband worden gebracht. Ze zijn afkomstig uit een grafcontext uit de Westelijke Han-dynastie, die dateert van na de perioden waarin beide strategen zouden hebben geleefd.
Dankzij de vondst konden twee verzamelingen die in bibliografische bronnen al van elkaar werden onderscheiden, materieel met elkaar worden vergeleken. De bamboemanuscripten van Yinqueshan leverden oude tekst op waarmee de tweede verhandeling kon worden bestudeerd, in plaats van uitsluitend af te gaan op berichten over een werk dat niet zelfstandig te lezen was.
Bij de identificatie gaat het er niet om dat je aan het eind van twee boeken twee moderne handtekeningen aantreft. De fragmenten gebruiken de aanspreektitel meester Sun; om ze te classificeren, moeten de inhoud, gesprekspartners en overeenkomsten met andere getuigenissen worden vergeleken. Bovendien is een exemplaar dat in een graf is bijgezet niet noodzakelijk een eigenhandig geschrift van de persoon aan wie het wordt toegeschreven.
Het naast elkaar bestaan van verschillende teksten versterkt het onderscheid tussen de militaire tradities van Sun Wu en Sun Bin. Het bevestigt niet de geboortedatum van een van beiden, hun verwantschap of de waarheidsgetrouwheid van een anekdote. Ook sluit het niet uit dat de werken zijn herzien of aangevuld, of dat leerlingen een rol speelden bij hun totstandkoming.
Sun Tzu en Sun Bin moeten dus van elkaar worden onderscheiden wanneer hun levensverhalen en verhandelingen worden besproken. De vraag wie welke passages heeft geschreven, vereist een ander soort onderzoek: theorieën over het auteurschap van Sun Tzu onderzoeken die kwestie zonder het documentaire onderscheid tussen de twee verzamelingen uit te wissen.
Eenzelfde aanspreektitel betekent niet dat het om dezelfde persoon gaat
Sun Tzu, ook geschreven als Sunzi, betekent ‘meester Sun’. Het is een eretitel, geen persoonsnaam die noodzakelijkerwijs naar één individu verwijst. De verschillen tussen de vormen Tzu en Zi komen voort uit verschillende transcriptiesystemen. Ze duiden niet op twee verschillende auteurs en zijn op zichzelf geen manier om de strateeg van Wu te onderscheiden van de adviseur van Qi.
De kwestie maakt deel uit van het debat over het bestaan van Sun Tzu, maar heeft een duidelijk afgebakende reikwijdte: vaststellen of de bronnen en teksten twee tradities van elkaar laten onderscheiden. Dat onderscheid vaststellen is iets anders dan alle gebeurtenissen die aan de hoofdpersonen worden toegeschreven, verifiëren.
In hoofdstuk 65 van de Shiji wordt Sun Wu in verband gebracht met Helü, koning van Wu, terwijl Sun Bin tot een latere periode behoort en actief is in de omgeving van Qi. De eerste levensloop wordt traditioneel geplaatst tussen het einde van de zesde en het begin van de vijfde eeuw v.Chr.; de tweede in de vierde eeuw v.Chr. Het zijn geen alternatieve namen binnen één en dezelfde levensloop.
Ook de context verschilt. Het verhaal over Sun Wu draait om de erkenning die hij van Helü kreeg en de militaire macht van Wu. In het levensverhaal van Sun Bin spelen generaal Tian Ji en koning Wei van Qi een rol, evenals zijn conflict met Pang Juan, die verbonden was aan de staat Wei. De titel van de heerser van Qi en de naam van de staat Wei mogen niet met elkaar worden verward.
De verminking van Sun Bin hoort bij dat tweede verhaal. Sima Qian vertelt dat Pang Juan ervoor zorgde dat hij werd gestraft, voordat hij zijn activiteiten in Qi kon ontplooien. Die gebeurtenis mag niet op Sun Wu worden overgedragen omdat een vertaling de hoofdpersoon ‘meester Sun’ noemt.
In Sima Qians verslagen over Sun Tzu wordt Sun Bin bovendien als afstammeling van de eerste voorgesteld, maar ze bevatten geen volledige reconstructie van de generaties. De familieband is een bewering uit de biografische traditie; de figuren van elkaar onderscheiden bewijst die afstamming niet.
Waarom de namen en werken door elkaar werden gehaald
De gedeelde aanspreektitel leidt tot een identificatieprobleem wanneer een bericht alleen de naam meester Sun vermeldt. Om zo’n bericht te interpreteren, moet je letten op zijn gesprekspartners, de staat waarin hij actief is en de gebeurtenissen waarmee hij in verband wordt gebracht. De verkorte naam is, los van de context, niet voldoende om te bepalen tot welke van de twee tradities hij behoort.
Oude bibliografische bronnen maakten al onderscheid tussen de twee. Hoofdstuk 30 van de Hanshu, over geschriften en kunsten, vermeldt afzonderlijk militaire methoden van Sun uit Wu en van Sun uit Qi. Aan de eerste worden 82 teksteenheden toegeschreven en aan de tweede 89. De catalogus presenteert ze niet als twee verwisselbare titels van één verzameling.
Die aantallen komen ook niet zonder meer overeen met de dertien hoofdstukken van de overgeleverde Sunzi. Een catalogusvermelding kan een andere verzameling beschrijven dan de tekst die uiteindelijk bewaard is gebleven. Om de aantallen te vergelijken, moet je onderzoeken welke materialen elke vermelding omvatte; ze bewijzen niet dat de ene auteur eigenhandig 82 hoofdstukken schreef en de andere precies 89.
De werken werden op verschillende manieren overgeleverd, wat de vergelijking bemoeilijkte. De verhandeling die met Sun Wu in verband wordt gebracht, bleef circuleren, terwijl de aan Sun Bin toegeschreven verhandeling niet langer beschikbaar was als volledige, zelfstandige tekst. Zonder beide teksten naast elkaar te kunnen leggen, was het moeilijker te bepalen hoe de bibliografische verwijzingen zich verhielden tot het bewaard gebleven boek.
Zo ontstonden identificatiehypothesen, waaronder het voorstel van Qian Mu om de berichten over Sun Wu in verband te brengen met Sun Bin. Het is echter onjuist om te beweren dat alle lezers tot 1972 dachten dat het om één persoon ging. De Shiji maakte al onderscheid tussen hun levenslopen en de Hanshu vermeldde al verschillende verzamelingen, lang vóór de archeologische vondst.
De militaire verhandeling van Sun Bin moet worden vergeleken als een werk met een eigen inhoud. Verwante ideeën kunnen wijzen op een gedeelde intellectuele traditie, ontleningen of bewerkingen. Op zichzelf bewijzen ze niet dat beide boeken onderling verwisselbare versies zijn of aan dezelfde auteur moeten worden toegeschreven.
Wat de ontdekking van 1972 duidelijk maakte
In 1972 werden manuscripten op bamboestrips gevonden in graven in Yinqueshan, bij Linyi in Shandong. Tussen de vondsten uit graf nummer 1 bevonden zich passages uit de Sunzi en andere teksten die met de traditie van Sun Bin in verband worden gebracht. Ze zijn afkomstig uit een grafcontext uit de Westelijke Han-dynastie, die dateert van na de perioden waarin beide strategen zouden hebben geleefd.
Dankzij de vondst konden twee verzamelingen die in bibliografische bronnen al van elkaar werden onderscheiden, materieel met elkaar worden vergeleken. De bamboemanuscripten van Yinqueshan leverden oude tekst op waarmee de tweede verhandeling kon worden bestudeerd, in plaats van uitsluitend af te gaan op berichten over een werk dat niet zelfstandig te lezen was.
Bij de identificatie gaat het er niet om dat je aan het eind van twee boeken twee moderne handtekeningen aantreft. De fragmenten gebruiken de aanspreektitel meester Sun; om ze te classificeren, moeten de inhoud, gesprekspartners en overeenkomsten met andere getuigenissen worden vergeleken. Bovendien is een exemplaar dat in een graf is bijgezet niet noodzakelijk een eigenhandig geschrift van de persoon aan wie het wordt toegeschreven.
Het naast elkaar bestaan van verschillende teksten versterkt het onderscheid tussen de militaire tradities van Sun Wu en Sun Bin. Het bevestigt niet de geboortedatum van een van beiden, hun verwantschap of de waarheidsgetrouwheid van een anekdote. Ook sluit het niet uit dat de werken zijn herzien of aangevuld, of dat leerlingen een rol speelden bij hun totstandkoming.
Wanneer een editie een uitspraak aan ‘meester Sun’ toeschrijft, helpen de titel van de verhandeling en de specifieke passage om te bepalen om wie het gaat. De gedeelde aanspreektitel is geen vervanging voor die verwijzing.
Bekijk alle artikelen in Bestond Sun Tzu? Bronnen en debat over zijn auteurschap
