Het aan Sun Bin toegeschreven traktaat is een ander werk dan de Sunzi van dertien hoofdstukken. Het combineert vragen, voorbeelden en uitleg over de organisatie van de strijd. De verschillen komen beter naar voren door concrete passages te vergelijken dan door de ene auteur als voorzichtig en de andere als voorstander van een verwoestender oorlog neer te zetten.
Twee traktaten met een verschillende overlevering
De krijgskunst van Sun Bin is een gangbare benaming voor de Sun Bin bingfa, de militaire methoden die met die meester worden geassocieerd. Het boek is geen andere titel voor het werk dat aan Sun Wu wordt toegeschreven. Bij de bestudering van Sun Bin en zijn militaire traktaat is het raadzaam vanaf het begin onderscheid te maken tussen de persoon die de traditie noemt en de verzameling leerstellingen die onder zijn naam is overgeleverd.
De ontdekking van de bamboemanuscripten van Yinqueshan, in 1972, maakte het mogelijk passages uit dit werk terug te vinden naast materiaal uit de Sunzi. De exemplaren komen uit een grafcontext uit de Westelijke Han-dynastie. De datering van die kopieën toont aan dat de teksten toen al bestonden, maar maakt niet duidelijk wie elke sectie heeft opgesteld.
Het verschil in overlevering beïnvloedt de lezing. De overgeleverde Sunzi biedt een reeks van dertien hoofdstukken. De teruggevonden tekst van Sun Bin bevat lacunes en vereist dat fragmenten worden geordend en geïnterpreteerd. Een onvolledige zin of een verschil in de redactionele indeling mag niet meteen worden opgevat als een leerstellig verschil tussen twee auteurs.
Het tweede boek de geschreven voortzetting door een nakomeling noemen, brengt beweringen samen waarvoor afzonderlijk bewijs nodig is. De verwantschap hoort bij de biografische traditie; de relatie tussen de werken wordt onderzocht door hun inhoud te vergelijken. De verschillen tussen Sun Tzu en Sun Bin maken het mogelijk die vragen uit elkaar te houden zonder twee militaire verzamelingen met elkaar te verwarren.
Wat de structuur en vergelijkbare passages laten zien
De Sunzi bouwt een groot deel van zijn betoog op aan de hand van algemene formuleringen over voorbereiding, bevelvoering en de omstandigheden van een confrontatie. In Sun Bin komen dialogen met koning Wei van Qi en met Tian Ji voor, evenals militaire episodes. Dit onderscheid beschrijft tendensen in de presentatie: beide teksten bevatten algemene uitgangspunten en praktische observaties.
| Aspect | Sunzi, toegeschreven aan Sun Wu | Traktaat, toegeschreven aan Sun Bin |
|---|---|---|
| Opbouw | Dertien hoofdstukken in de overgeleverde versie, met thematische uitwerkingen. | Dialogische, verhalende en uiteenzettende secties die fragmentarisch zijn overgeleverd. |
| De beslissing om te vechten | De eerste hoofdstukken brengen oorlog in verband met afwegingen en kosten. | De audiëntie bij koning Wei benadrukt de noodzaak van voorbereiding en waarschuwt tegen enthousiasme voor oorlog. |
| Wagens en cavalerie | Hoofdstuk 2 rekent voertuigen tot de materiële inspanning die een veldtocht vergt. | De sectie over acht formaties noemt wagens en cavalerie en brengt hun inzet in verband met het terrein. |
| Verdedigingswerken en belegeringen | Hoofdstuk 3 raadt aan om aanvallen op ommuurde steden te vermijden wanneer dat mogelijk is. | Tian Ji's vragen over verdedigingswerken onderzoeken verdedigingsopstellingen en de middelen van het leger. |
| Duur | Hoofdstuk 2 waarschuwt voor de uitputting die langdurige veldtochten veroorzaken. | De vragen aan de meester gaan over het vermoeien van de tegenstander; andere passages benadrukken de terugkeer en de rust van de bevolking. |
| Voorbeelden | De nadruk ligt op situaties die worden beschreven zonder een doorlopend levensverhaal van de meester. | De opening over de gevangenneming van Pang Juan vertelt over de veldtocht bij Guiling. |
De tabel rechtvaardigt niet dat het ene boek als puur filosofisch en het andere als uitsluitend tactisch wordt ingedeeld. Een vraag over wat te doen tegenover een sterkere vijand kan tot een algemene regel leiden; een stelregel over de kosten van oorlog kan een operationele beslissing beïnvloeden. De vorm van de uiteenzetting en het toepassingsniveau vallen niet altijd samen.
Ook is het belangrijk om te bepalen waar elk voorbeeld vandaan komt. Het openingsverhaal van Sun Bin situeert de gevangenneming van Pang Juan in Guiling. De episode die bekendstaat als de truc met de kookvuren bij Maling komt uit de biografie in de Shiji. Deze twee verhalen mogen niet worden samengevoegd tot één scène, en ook mogen niet automatisch alle details die Sima Qian vertelt aan het traktaat worden toegeschreven.
Cavalerie, belegeringen en uitputting zonder valse tegenstellingen
De cavalerie wordt uitdrukkelijk genoemd in de sectie over de acht formaties. Het gaat erom middelen te combineren afhankelijk van de omstandigheden, niet om te stellen dat een leger met ruiters altijd sterker is dan een leger met wagens. De passage maakt het mogelijk een concrete tactische kwestie te onderzoeken; op zichzelf zegt ze niet wanneer de cavalerie is uitgevonden of hoeveel ruiters aan elke veldtocht van Sun Bin deelnamen.
Bij de vergelijking met de voertuigen in hoofdstuk 2 van de Sunzi moet het onderwerp van elke sectie in gedachten worden gehouden. Daar maken de wagens deel uit van de inspanning die nodig is om een veldtocht te mobiliseren en te onderhouden. Een economische passage vergelijken met een passage over de inzet kan verschillende accenten laten zien, maar is niet voldoende om twee volledige wapeninventarissen te reconstrueren.
Iets soortgelijks geldt voor belegeringen. Hoofdstuk 3 van de Sunzi stelt een aanval op ommuurde steden voor als een kostbare optie die zo mogelijk moet worden vermeden. Die beoordeling omschrijven als een persoonlijke afkeer van Sun Tzu maakt van een strategisch argument een emotie waar de tekst geen blijk van geeft.
De vragen van Tian Ji over verdedigingswerken gaan daarentegen over veldversterkingen en de inzet van beschikbare middelen om een positie te beschermen. Een gebied verdedigen en een stad aanvallen zijn niet dezelfde operatie. Dat deze onderwerpen in Sun Bin voorkomen, bewijst niet dat het boek aanbeveelt om systematisch alle doelen te belegeren.
Bij uitputting is een ander onderscheid nodig. In zijn antwoord op een vraag over een sterke vijand overweegt de meester die vijand te lokken, uit te putten en een gunstig moment af te wachten. De relatieve duur van een operatie is niet noodzakelijk hetzelfde als jarenlang oorlog voeren en daarbij de eigen middelen uitputten. Voordat twee passages tegenstrijdig worden genoemd, moet duidelijk zijn wie wordt uitgeput en tijdens welke activiteit.
De sectie over de selectie van soldaten brengt kracht bovendien in verband met de rust van de bevolking en bekritiseert het herhaaldelijk voeren van gevechten. Samen gelezen met de audiëntie bij koning Wei maakt dit het onmogelijk om Sun Bin neer te zetten als een onvoorwaardelijke voorstander van langdurige oorlog. Het verschil tussen de boeken zit in de manier waarop ze gemeenschappelijke militaire vraagstukken uitwerken, niet in een tegenstelling tussen een vermeende vredesleer en een leer van onbegrensde vernietiging.
De gesprekspartners en veldtochten in het traktaat hebben hun eigen context. De biografie van Sun Bin en Pang Juan helpt ze in die context te plaatsen, zonder het vertelde leven automatisch als bewijs voor het auteurschap van elke passage te gebruiken.
Bekijk alle artikelen in Sun Bin: zijn levensverhaal, Maling en zijn militaire verhandeling
