Teksten van Yinqueshan: wat de bamboemanuscripten onthulden

De teksten van Yinqueshan vormen materieel bewijs voor het bestuderen van werken die eeuwenlang zijn overgeleverd. Bij het lezen ervan moet onderscheid worden gemaakt tussen de bewaard gebleven plankjes, de redactionele reconstructie en de conclusies die uit elk fragment kunnen worden getrokken.

De teksten van Yinqueshan maken het mogelijk om de overlevering van Chinese militaire werken aan de hand van materiële resten te bestuderen. Binnen de manuscripten en vertalingen van Sun Tzu is het belangrijk dit archeologische getuigenis te onderscheiden van de interpretaties die redacteuren en vertalers later geven.

Wat er in 1972 in Yinqueshan werd ontdekt

De vondst werd in 1972 gedaan in Yinqueshan, in Linyi, in de Chinese provincie Shandong. De manuscripten kwamen uit graven uit de Westelijke Han-periode. Dankzij de grafcontext kunnen fysiek bewaard gebleven oude documenten worden bestudeerd, in plaats van uitsluitend af te gaan op kopieën die eeuwenlang zijn overgeleverd.

Het materiaal was bamboe, geen perkament. De tekst stond op smalle plankjes die als onderdelen van grotere gehelen moeten worden bestudeerd. Hun vorm, lengte, kalligrafie en bevestigingspunten geven informatie over de mogelijke ordening ervan. Een gedrukte editie zet deze materialen om in doorlopende pagina's, maar die continuïteit is het resultaat van reconstructiewerk.

Dit materiële verschil is van belang bij het lezen van een vertaling. Een onderbreking tussen zinnen kan het gevolg zijn van fysiek verlies; een ogenschijnlijk duidelijke volgorde kan afhangen van de ordening die onderzoekers hebben voorgesteld. Een foto van een plankje, de transcriptie ervan en de vertaling voor de lezer zijn verwante documenten, maar beantwoorden verschillende vragen.

Ook moeten de data van compositie, kopiëren en begraven van elkaar worden onderscheiden. De aanwezigheid van een werk in een graf maakt het mogelijk te stellen dat de gekopieerde tekst bestond voordat de grafcontext werd afgesloten. Daarmee staat niet automatisch vast wanneer de tekst voor het eerst werd opgesteld of hoelang hij al circuleerde. Als je die data door elkaar haalt, maak je van de ouderdom van het exemplaar een biografie die het object niet bevat.

Sun Tzu, Sun Bin en andere teksten uit de collectie

Onder de geïdentificeerde materialen bevinden zich fragmenten die overeenkomen met de dertien hoofdstukken van De kunst van het oorlogvoeren van Sun Tzu, andere verwante passages en een verhandeling die aan Sun Bin wordt toegeschreven. De collectie bevat ook andere oude teksten. Yinqueshan is dus niet de naam van één enkel werk.

De aanwezigheid van twee afzonderlijke verhandelingen biedt een materiële basis om hun teksttradities niet met elkaar te verwarren. Dat is wat je in gedachten moet houden bij het raadplegen van de verschillen tussen Sun Tzu en Sun Bin. Het identificeren van verschillende werken staat niet gelijk aan het verifiëren van alle gebeurtenissen die traditionele biografieën aan hun auteurs toeschrijven.

In het geval van de militaire verhandeling van Sun Bin maakte de teruggevonden tekst het mogelijk inhoud beschikbaar te stellen die niet als doorlopend overgeleverd werk bewaard was gebleven. De reconstructie ervan moet afzonderlijk worden bestudeerd: als je die zonder uitleg aan de dertien hoofdstukken van Sun Tzu toevoegt, ontstaat een boek dat uit verschillende teksten bestaat, maar ten onrechte aan één auteur wordt toegeschreven.

De collectie bevat ook geschriften die verband houden met andere gebieden van het Chinese denken. Dit gegeven verruimt de context van de vondst: de militaire documenten maakten deel uit van een collectie met andere intellectuele interesses, en de interpretatie ervan kan niet worden teruggebracht tot het zoeken naar bekende uitspraken van Sun Tzu.

Daarom moet bij een teruggevonden fragment eerst worden vastgesteld tot welk geheel het behoort. Dat een plankje naast een ander wordt gevonden, bewijst niet dat ze allebei deel uitmaken van hetzelfde hoofdstuk; ook is een thematische overeenkomst op zichzelf niet voldoende om een hele passage aan de bekendste auteur toe te schrijven. De gedeelde context geeft richting aan het onderzoek, maar vervangt niet de identificatie van elke tekst.

Wat verandert er aan het onderzoek naar de overgeleverde versie?

Door opgegraven manuscripten met overgeleverde teksten te vergelijken, kunnen overeenkomsten worden vastgesteld en verschillen worden onderzocht. Waar een herkenbare passage bewaard is gebleven, kan de formulering ervan worden vergeleken; waar materiaal ontbreekt, kent de vergelijking haar grenzen. Daarom is de uitspraak ‘bevestigde de traditionele versie’ te algemeen wanneer die wordt gebruikt als garantie dat de teksten volledig identiek zijn.

Een overeenkomst kan continuïteit in een passage aantonen. Een verschil biedt andere mogelijkheden: een schrijfvariant, een alternatieve lezing of een wijziging tijdens de overlevering. Om daartussen te kiezen zijn argumenten nodig. Het oudste exemplaar is niet automatisch vrij van fouten, en een latere versie moet niet alleen vanwege haar datering worden verworpen.

Reconstructiewerk kan bestaan uit het bestuderen van foto's, markeringen op de achterzijde, verbindingen tussen fragmenten, de afbakening van hoofdstukken en het lezen van tekens. Dankzij deze werkzaamheden kunnen voorstellen worden gedaan over de manier waarop materialen die tegenwoordig fragmentarisch bewaard zijn, met elkaar samenhingen.

Dit werk helpt te begrijpen wat een kritische editie bijdraagt: ze maakt onderscheid tussen wat bewaard is gebleven, wat is gereconstrueerd en waarover discussie bestaat. Een vertaling die een doorlopend verhaal biedt, kan prettig zijn voor een eerste lezing, maar volstaat niet om te achterhalen welke woorden op het materiaal zichtbaar zijn. Voor onderzoek naar een variant zijn de bijbehorende transcripties en redactionele toelichtingen nodig.

De westerse geschiedenis van het boek behoort tot een andere fase van de overlevering. De vertaling van Amiot, gepubliceerd in 1772, verscheen twee eeuwen vóór de ontdekking. Alleen al op grond van de chronologie kan deze vertaling dus geen gebruik hebben gemaakt van deze opgegraven materialen. Dat begrenst de mogelijke bronnen, zonder dat de publicatiedatum op zichzelf een oordeel over het werk rechtvaardigt.

Bij het raadplegen van de vergelijking tussen Giles en Griffith is hetzelfde onderscheid van belang: een historische vertaling en een editie waarin de manuscripten worden besproken, dienen verschillende doelen. Om een gegeven over Yinqueshan te controleren, is de nuttige vraag welk fragment of onderzoek de bewering ondersteunt.

Wat er in 1972 in Yinqueshan werd ontdekt

De vondst werd in 1972 gedaan in Yinqueshan, in Linyi, in de Chinese provincie Shandong. De manuscripten kwamen uit graven uit de Westelijke Han-periode. De studie van Robin D. S. Yates, gepubliceerd in Early China in 1994, situeert het graf dat hij bestudeert vermoedelijk in de eerste jaren van de regering van Han Wudi. Het gaat dus om een oude grafcontext, niet om een collectie die door moderne aankopen is samengesteld.

:chatgpt-content-reference{index="0"}

Het materiaal was bamboe, geen perkament. De tekst stond op smalle plankjes die als onderdelen van grotere gehelen moeten worden bestudeerd. Hun vorm, lengte, kalligrafie en bevestigingspunten geven informatie over de mogelijke ordening ervan. Een gedrukte editie zet deze materialen om in doorlopende pagina's, maar die continuïteit is het resultaat van reconstructiewerk.

:chatgpt-content-reference{index="1"}

Dit materiële verschil is van belang bij het lezen van een vertaling. Een onderbreking tussen zinnen kan het gevolg zijn van fysiek verlies; een ogenschijnlijk duidelijke volgorde kan afhangen van de ordening die onderzoekers hebben voorgesteld. Een foto van een plankje, de transcriptie ervan en de vertaling voor de lezer zijn verwante documenten, maar beantwoorden verschillende vragen.

Ook moeten de data van compositie, kopiëren en begraven van elkaar worden onderscheiden. De aanwezigheid van een werk in een graf maakt het mogelijk te stellen dat de gekopieerde tekst bestond voordat de grafcontext werd afgesloten. Daarmee staat niet automatisch vast wanneer de tekst voor het eerst werd opgesteld of hoelang hij al circuleerde. Als je die data door elkaar haalt, maak je van de ouderdom van het exemplaar een biografie die het object niet bevat.

Sun Tzu, Sun Bin en andere teksten uit de collectie

Onder de geïdentificeerde materialen bevinden zich fragmenten die overeenkomen met de dertien hoofdstukken van De kunst van het oorlogvoeren van Sun Tzu, andere verwante passages en een verhandeling die aan Sun Bin wordt toegeschreven. De collectie bevat ook materiaal uit de Weiliaozi, de Yanzi chunqiu en de Zes strategieën. Yinqueshan is dus niet de naam van één enkel werk.

:chatgpt-content-reference{index="2"}

De aanwezigheid van twee afzonderlijke verhandelingen biedt een materiële basis om hun teksttradities niet met elkaar te verwarren. Dat is wat je in gedachten moet houden bij het raadplegen van de verschillen tussen Sun Tzu en Sun Bin. Het identificeren van verschillende werken staat niet gelijk aan het verifiëren van alle gebeurtenissen die traditionele biografieën aan hun auteurs toeschrijven.

In het geval van de militaire verhandeling van Sun Bin maakte de teruggevonden tekst het mogelijk inhoud beschikbaar te stellen die niet als doorlopend overgeleverd werk bewaard was gebleven. De reconstructie ervan moet afzonderlijk worden bestudeerd: als je die zonder uitleg aan de dertien hoofdstukken van Sun Tzu toevoegt, ontstaat een boek dat uit verschillende teksten bestaat, maar ten onrechte aan één auteur wordt toegeschreven.

:chatgpt-content-reference{index="3"}

Het geheel bevat ook geschriften over yin en yang. Yates wijdde zijn onderzoek aan verschillende van deze teksten en werkte uitdrukkelijk aan de transcriptie, herordening en vertaling ervan. Dit gegeven verruimt de context van de vondst: de militaire documenten maakten deel uit van een collectie met andere intellectuele interesses, en de interpretatie ervan kan niet worden teruggebracht tot het zoeken naar bekende uitspraken van Sun Tzu.

:chatgpt-content-reference{index="4"}

Daarom moet bij een teruggevonden fragment eerst worden vastgesteld tot welk geheel het behoort. Dat een plankje naast een ander wordt gevonden, bewijst niet dat ze allebei deel uitmaken van hetzelfde hoofdstuk; ook is een thematische overeenkomst op zichzelf niet voldoende om een hele passage aan de bekendste auteur toe te schrijven. De gedeelde context geeft richting aan het onderzoek, maar vervangt niet de identificatie van elke tekst.

Wat verandert er aan het onderzoek naar de overgeleverde versie?

Door opgegraven manuscripten met overgeleverde teksten te vergelijken, kunnen overeenkomsten worden vastgesteld en verschillen worden onderzocht. Waar een herkenbare passage bewaard is gebleven, kan de formulering ervan worden vergeleken; waar materiaal ontbreekt, kent de vergelijking haar grenzen. Daarom is de uitspraak ‘bevestigde de traditionele versie’ te algemeen wanneer die wordt gebruikt als garantie dat de teksten volledig identiek zijn.

Een overeenkomst kan continuïteit in een passage aantonen. Een verschil biedt andere mogelijkheden: een schrijfvariant, een alternatieve lezing of een wijziging tijdens de overlevering. Om daartussen te kiezen zijn argumenten nodig. Het oudste exemplaar is niet automatisch vrij van fouten, en een latere versie moet niet alleen vanwege haar datering worden verworpen.

De reconstructieproblemen zijn gedocumenteerd. Tijdens een werkbijeenkomst in Tsinghua in november 2015 werden infrarood- en kleurenfoto's, markeringen op de achterzijde, verbindingen tussen fragmenten, de afbakening van hoofdstukken en het lezen van tekens onderzocht. Het team besprak ook hoe bij de voorbereiding van de publicatie recht kon worden gedaan aan de materiële ordening van de manuscripten.

:chatgpt-content-reference{index="5"}

Dit werk helpt te begrijpen wat een kritische editie bijdraagt: ze maakt onderscheid tussen wat bewaard is gebleven, wat is gereconstrueerd en waarover discussie bestaat. Een vertaling die een doorlopend verhaal biedt, kan prettig zijn voor een eerste lezing, maar volstaat niet om te achterhalen welke woorden op het materiaal zichtbaar zijn. Voor onderzoek naar een variant zijn de bijbehorende transcripties en redactionele toelichtingen nodig.

De westerse geschiedenis van het boek behoort tot een andere fase van de overlevering. De vertaling van Amiot, gepubliceerd in 1772, verscheen twee eeuwen vóór de ontdekking. Alleen al op grond van de chronologie kan deze vertaling dus geen gebruik hebben gemaakt van deze opgegraven materialen. Dat begrenst de mogelijke bronnen, zonder dat de publicatiedatum op zichzelf een oordeel over het werk rechtvaardigt.

:chatgpt-content-reference{index="6"}

Bij het raadplegen van de vergelijking tussen Giles en Griffith is hetzelfde onderscheid van belang: een historische vertaling en een editie waarin de manuscripten worden besproken, dienen verschillende doelen. Om een gegeven over Yinqueshan te controleren, is de nuttige vraag welk fragment of onderzoek de bewering ondersteunt, niet hoe vaak die in een commerciële presentatie wordt herhaald.

Controleer bij het raadplegen van een op deze manuscripten gebaseerde editie of daarin wordt vermeld welke fragmenten zijn gebruikt en of onderscheid wordt gemaakt tussen bewaard gebleven woorden en voorgestelde reconstructies.

Bekijk alle artikelen in Vertalingen van Sun Tzu: manuscripten, versies en leescriteria