In 506 v.Chr. versloeg het leger van Wu dat van Chu bij Boju en rukte het op naar de hoofdstad Ying. De veldtocht wordt beschreven in oude bronnen, maar voor de concrete betrokkenheid van Sun Tzu is minder bewijs dan voor de veldslag zelf. Om de gebeurtenis te begrijpen, moeten we onderscheid maken tussen militaire operaties, gevolgen en toeschrijvingen aan personen.
Waarom Wu Chu in 506 v.Chr. aanviel
De Slag bij Boju maakte deel uit van een veldtocht van Wu tegen Chu tijdens de regeerperiode van Helü. De Zuo zhuan plaatst de operaties in het vierde jaar van hertog Ding, wat overeenkomt met 506 v.Chr. De overwinning opende de weg naar Ying, de hoofdstad van Chu, maar betekende niet dat die staat verdween.
De confrontatie begon niet als een op zichzelf staand conflict tussen twee legers. Volgens de Zuo zhuan had het optreden van Nang Wa, een leider van Chu die ook bekendstond als Zichang, de vijandigheid gewekt van de heersers van Cai en Tang. De druk die Chu op Cai uitoefende, droeg bij aan de interventie van Wu. Deze bondgenoten hielpen een langdurige rivaliteit om te zetten in een gelegenheid om aan te vallen.
De Shiji voegt in de biografie van Wu Zixu toe dat Helü deze raadgever en Sun Wu raadpleegde over de mogelijkheid om op te rukken naar Ying. Beiden zouden hebben aangeraden de steun van Cai en Tang te verwerven. Dit bericht schrijft Sun Wu een adviserende rol toe; het beschrijft niet welk onderdeel hij aanvoerde of welke bevelen hij tijdens Boju gaf.
Dit onderscheid moet behouden blijven wanneer we de veldtocht in verband brengen met het leven en de legende van Sun Tzu. Dat een veldslag in de geschiedschrijving is gedocumenteerd, bevestigt niet automatisch alle persoonlijke betrokkenheid die aan hem wordt toegeschreven. De voorgeschiedenis van het conflict tussen Wu en Chu verklaart de politieke context; hier kijken we naar de beslissingen die leidden tot de nederlaag van Chu.
Van de Han naar de intocht in Ying
De route in de Zuo zhuan omvat verplaatsingen over water en land. Het geallieerde leger laat zijn schepen achter in de omgeving van de Huai en rukt op totdat het aan weerszijden van de Han tegenover de troepen van Chu komt te staan. Schepen, oversteekplaatsen en rivierovergangen worden genoemd als operationele elementen, niet als louter decor voor de strijd.
Shen Yin Shu, een van de bevelhebbers van Chu, stelt voor dat Nang Wa Wu bij de Han ophoudt terwijl hij zelf troepen verzamelt, de vijandelijke schepen vernietigt en doorgangen achter de vijandelijke linies blokkeert. Daarna zouden ze een aanval uit tegengestelde richtingen coördineren. Het doel was de verbindingen van Wu onder druk te zetten en de terugtocht te bemoeilijken. Het plan werd niet op die manier uitgevoerd.
Nang Wa ziet af van dit afwachten en steekt de rivier over om de confrontatie aan te gaan. De kroniekschrijver brengt zijn beslissing in verband met adviezen die inspelen op de angst dat Shen Yin Shu de eer van de overwinning zou krijgen. De eerdere gevechten pakken nadelig uit voor Chu. In deze versie is het voordeel van Wu deels te danken aan een beslissing van de tegenstander, die daarmee zijn eigen plan ondermijnt.
Bij Boju vraagt Fugai, de broer van Helü, toestemming om aan te vallen. De koning geeft die niet, maar Fugai rukt met zijn mannen op en valt de formatie van Nang Wa aan. Volgens het verslag leidt dit initiatief tot een terugtocht, waarvan de rest van het leger van Wu gebruikmaakt. Nang Wa vlucht uiteindelijk naar Zheng.
De prominente rol van Fugai is van belang, omdat de veldslag niet kan worden samengevat als de ordelijke uitvoering van één plan van een alomtegenwoordige strateeg. De bron beschrijft betwiste beslissingen, een geweigerde toestemming en een initiatief dat het verloop van de confrontatie verandert. Dat de uitkomst gunstig was voor Wu, maakt ongehoorzaamheid nog niet tot een goede vuistregel voor bevelvoering.
Tijdens de achtervolging biedt de oversteek van de Qingfa opnieuw een kans. Fugai stelt voor een deel van de vijand de rivier te laten oversteken voordat ze aanvallen. Volgens de redenering die de kroniekschrijver hem toeschrijft, voorkomt dit dat de hele vijandelijke troepenmacht, eenmaal in het nauw gedreven, wanhopig vecht. De aanval vindt plaats wanneer de oversteek de troepen van Chu al heeft gesplitst.
Het verslag gaat verder met de achtervolging en vermeldt vijf gevechten tijdens de opmars naar Ying. Daarom moet Boju niet worden verward met de hele veldtocht. Na nieuwe gevechten verlaat koning Zhao van Chu de hoofdstad en trekt Wu de stad binnen. De nederlaag in een veldslag, de ontwrichting tijdens de terugtocht en de bezetting van de koninklijke zetel zijn met elkaar verbonden, maar het zijn verschillende momenten.
De route maakt het mogelijk concrete militaire vraagstukken te vergelijken met de manoeuvres in hoofdstuk 7: verplaatsen, middelen behouden en de coördinatie niet verliezen wanneer je voordeel probeert te behalen. Deze vergelijking is een lezing van het conflict in het licht van de verhandeling. Ze bewijst niet dat elke beweging voortkwam uit een persoonlijke instructie van de auteur aan wie het werk wordt toegeschreven.
Gevolgen van de overwinning en de toeschrijving aan Sun Tzu
De bezetting van Ying verzekerde geen langdurige heerschappij. In het verslag van het volgende jaar, 505 v.Chr., beschrijft de Zuo zhuan hoe Qin Chu te hulp komt en er nieuwe gevechten met Wu plaatsvinden. Intussen valt Yue het grondgebied van Wu aan, terwijl het expeditieleger van Wu ver van huis is. De veldtocht krijgt steeds meer te maken met problemen die een overwinning op het slagveld niet had opgelost.
Daar komt een binnenlandse crisis bij. Fugai keert terug naar Wu en probeert de troon te bemachtigen. Helü keert terug om hem te bestrijden, waarna Fugai uiteindelijk zijn toevlucht zoekt in Chu. De terugtocht van Wu en het herstel van Chu laten zien dat een hoofdstad innemen en een stabiele politieke positie behouden verschillende doelen waren.
De rivieren en doorgangen verklaren deels welke verplaatsingen mogelijk waren, maar zijn niet voldoende om de hele afloop te verklaren. De bespreking van de zes terreintypen in hoofdstuk 10 maakt het mogelijk om de omstandigheden van het terrein te onderscheiden van de verantwoordelijkheden van de bevelhebbers. Een zinvolle vergelijking maakt onderscheid tussen de hindernissen die het terrein oplegde en de beslissingen die de bevelhebbers konden nemen; de kroniekschrijver ordent zijn verslag niet aan de hand van deze zes categorieën.
De bronnen over Sun Tzu hebben een verschillend bereik. De Shiji schrijft hem advies en een aandeel in de successen van Wu toe. Het gedetailleerde verslag van de Zuo zhuan noemt hem niet. Die afwezigheid bewijst op zichzelf niet dat hij daar nooit is geweest, maar maakt het onmogelijk om zijn persoonlijke bevelvoering bij Boju voor te stellen als een gegeven dat in beide werken even expliciet wordt vermeld.
Ook het verhaal over Sun Tzu en de concubines vult die leemte niet op. Een verhaal over zijn gezag tegenover Helü zegt niets over zijn positie op het slagveld. Een zorgvuldige formulering spreekt van een overwinning van Wu, waarbij Sima Qian Sun Wu een bijdrage toeschrijft, en laat elke bron voor haar rekening welke bewegingen en beslissingen zij daadwerkelijk noemt.
Om een beslissing bij Boju te beoordelen, is het van belang vast te stellen wie haar neemt, welk probleem diegene probeert op te lossen en wat de kroniekschrijver over het resultaat vermeldt. Zo kunnen we de veldtocht analyseren zonder haar automatisch te beschouwen als een bevestiging van alle stelregels van De kunst van het oorlogvoeren.
Bekijk alle artikelen in Het leven van Sun Tzu: zijn oorsprong, opkomst en legende
