Zwiększenie sprzedaży po obniżce nie dowodzi, że firma osiąga lepszy wynik. Aby ocenić zmianę, trzeba zestawić cenę, koszty, liczbę sprzedanych sztuk i czas trwania. Przestroga Sun Zi przed wyniszczeniem pozwala zadać to pytanie, ale nie przesądza o wysokości ceny.
Związek między wojnami cenowymi a Sun Zi to analogia dotycząca kosztów przedłużającej się konfrontacji. W ramach Sun Zi w marketingu i negocjacjach warto sprawdzić, co pozostaje po utrzymywaniu obniżki. Nie każda obniżka cen niszczy wartość, a ta edukacyjna analiza nie jest rekomendacją dotyczącą polityki finansowej konkretnej firmy.
Jednorazowa promocja to nie to samo co wojna cenowa
Rozdział 2 przekładu Lionela Gilesa łączy czas trwania wojny z wyczerpywaniem zasobów. Koszt wojny w rozdziale 2 rozwija tę myśl. Zastosowanie jej do cen jest współczesną analogią, a nie regułą handlową zawartą w traktacie.
Na potrzeby tego wyjaśnienia wojna cenowa oznacza sytuację, w której sprzedawcy kolejno obniżają ceny w odpowiedzi na działania innych. Jednorazowa promocja może natomiast mieć z góry określony zakres i czas trwania. Rozróżnienie zależy od tego, jak podejmuje się decyzję i ocenia jej skutki; nazwanie działania promocją nie usuwa związanych z nim kosztów.
Pytanie brzmi: co musiałoby się zmienić, aby niższy przychód z każdej sztuki został zrekompensowany? Można zwiększyć sprzedaż, zmienić koszt świadczenia usługi albo strukturę sprzedawanych produktów. Nie należy zakładać żadnego z tych efektów, zanim nie zostanie potwierdzony.
Nie znamy też struktury kosztów konkurenta, obserwując jego cennik. Skopiowanie jego obniżki nie dowodzi, że możemy ją utrzymać na takich samych warunkach. Poniższy przykład utrzymuje kilka elementów na stałym poziomie właśnie po to, by pokazać, co się zmienia, gdy zmieniają się tylko cena i liczba sprzedanych sztuk.
Przykład liczbowy: większa sprzedaż, ale gorszy wynik
Załóżmy, że fikcyjna firma sprzedaje jeden produkt po 100 euro. Całkowity koszt zmienny wynosi 60 euro na sztukę, a miesięczne koszty stałe — 3000 euro. Początkowo firma sprzedaje 100 sztuk miesięcznie. Pomijamy podatki i koszty finansowe oraz zakładamy, że dostępne moce pozwalają obsłużyć porównywane wolumeny bez zwiększania kosztów stałych.
Marża pokrycia to różnica między przychodami a kosztami zmiennymi. Ta kwota pokrywa koszty stałe; pozostała część to uproszczony wynik operacyjny w tym przykładzie. Nie należy mylić jej z zyskiem netto ani z pieniędzmi już otrzymanymi.
Sytuacja początkowa: 100 sztuk po 100 euro
Miesięczne przychody wynoszą 100 × 100 = 10 000 euro. Koszty zmienne to 100 × 60 = 6000 euro. Pozostaje 4000 euro marży pokrycia, a po odjęciu 3000 euro kosztów stałych wynik operacyjny wynosi 1000 euro.
Każda sztuka przynosi 40 euro przed pokryciem kosztów stałych. Ta kwota opisuje założenia przyjęte w przykładzie. Nie określa, jakiej marży potrzebuje inny produkt ani ile powinna pobierać rzeczywista firma.
Obniżka do 90 euro i wzrost sprzedaży do 120 sztuk
Załóżmy teraz obniżkę ceny o 10% i wzrost liczby sprzedanych sztuk o 20%. Wolumen 120 sztuk jest założeniem, a nie prognozą popytu. Przy tej cenie każda sprzedaż przynosi 90 − 60 = 30 euro marży pokrycia.
Przychody wynoszą teraz 120 × 90 = 10 800 euro, a koszty zmienne — 120 × 60 = 7200 euro. Marża pokrycia wynosi 3600 euro. Po odjęciu tych samych kosztów stałych wynik operacyjny to 600 euro.
Przychody ze sprzedaży wzrosły o 800 euro, ale wynik spadł z 1000 do 600 euro, czyli o 40%. Wynika to z tego, że wzrost liczby sztuk nie rekompensuje w pełni niższej marży z każdej sprzedaży. Gdyby wolumen pozostał na poziomie 100 sztuk, wynik wyniósłby zero.
Jakiego wolumenu potrzeba, by odzyskać początkowy wynik
Aby ponownie osiągnąć wynik 1000 euro po pokryciu 3000 euro kosztów stałych, potrzebna byłaby marża pokrycia w wysokości 4000 euro. Przy 30 euro na sztukę obliczenie wygląda następująco: 4000 ÷ 30 ≈ 133,33. Ponieważ produkt sprzedaje się w pełnych sztukach, potrzeba co najmniej 134 sztuk, co dałoby wynik 1020 euro.
Ten próg obowiązuje wyłącznie przy podanych założeniach. Jeśli obsługa większej liczby zamówień wymaga rozbudowy zakładu, zatrudnienia dodatkowej pomocy lub poniesienia innych kosztów zmiennych, obliczenia trzeba powtórzyć. Wzór nie dowodzi, że znajdzie się wystarczająco wielu kupujących ani że zespół będzie w stanie dostarczyć taką liczbę produktów.
Co się zmienia, gdy obniżka trwa dłużej
Czas trwania pozwala dostrzec jeszcze jeden efekt. Gdyby scenariusze z wynikiem odpowiednio 1000 i 600 euro powtarzały się przez sześć miesięcy, skumulowana różnica wyniosłaby 2400 euro. To hipotetyczne porównanie przy stałych warunkach, a nie prognoza tego, co stanie się po obniżeniu ceny.
W przypadku krótkiej promocji trzeba również sprawdzić, jaka sprzedaż miałaby miejsce bez niej. Jeśli część kupujących jedynie przyspiesza zakup, który i tak planowała zrealizować później, uznanie całej aktywności promocyjnej za dodatkowy popyt zawyżyłoby efekt. Aby zbadać tę możliwość, trzeba obserwować okres obejmujący również czas po zakończeniu oferty.
Przykład nie uwzględnia sytuacji takich jak produkty o różnych kosztach, zapasy, które warto wyprzedać, rzeczywiste zmiany w sposobie świadczenia usługi czy sprzedaż produktów uzupełniających. Ich istnienie nie pozwala twierdzić, że każda obniżka jest niekorzystna. Każda ocena wymaga uwzględnienia efektów, które mają ją uzasadniać.
Poszukiwanie nisz rynkowych nasuwa inne pytanie: jaką potrzebę zaspokaja firma i jakie różnice dostrzega kupujący. Negocjacje z godnym wyjściem z sytuacji dotyczą dostosowania warunków i zakresu. Żadne z tych podejść nie gwarantuje, że poprawa oferty wystarczająco zastąpi obniżkę ceny.
Rozwiązaniem nie jest też uzgadnianie cen z konkurentami. To wyjaśnienie dotyczy wyłącznie niezależnych decyzji podejmowanych na podstawie własnych kosztów, możliwości i warunków handlowych. Nie proponuje koordynowania cen ani nie zakłada, że wszyscy uczestnicy rynku odczuwają te same skutki.
Jeśli firma ma trudności z regulowaniem zobowiązań, samo obliczenie nie przesądza o jej rentowności. Interpretacja Sun Zi w kryzysie przedsiębiorstwa wyznacza granice tej metafory. Konkretna decyzja finansowa wymaga przeanalizowania rzeczywistej dokumentacji przez specjalistów, a nie traktowania przykładu jako instrukcji podnoszenia lub obniżania cen.
Oceniając obniżkę, rozdziel liczbę sprzedanych sztuk, marżę pokrycia i wynik oraz określ, za jaki okres dokonujesz porównania. Sam wzrost przychodów nie wystarcza do zakończenia oceny.
Zobacz wszystkie artykuły w Sun Tzu w marketingu: pozycjonowanie, sprzedaż i negocjacje
