Meer verkopen na een prijsverlaging bewijst niet dat het bedrijf er beter voor staat. Om de verandering te beoordelen, moet je prijs, kosten, verkochte aantallen en duur met elkaar in verband brengen. Sun Tzu’s waarschuwing voor uitputting helpt om die vraag te stellen, maar bepaalt geen prijs.
De relatie tussen prijsoorlogen en Sun Tzu is een analogie voor de kosten van een langdurige confrontatie. In Sun Tzu in marketing en onderhandelingen is het belangrijk om na te gaan wat er overblijft als een prijsverlaging langere tijd wordt volgehouden. Niet elke prijsverlaging vernietigt waarde, en deze educatieve analyse geeft geen financieel beleidsadvies voor een specifiek bedrijf.
Een eenmalige aanbieding is niet hetzelfde als een prijsoorlog
Hoofdstuk 2 van de vertaling van Lionel Giles brengt de duur van een oorlog in verband met de uitputting van middelen. De kosten van oorlog in hoofdstuk 2 werkt dat argument verder uit. Het toepassen ervan op prijzen is een hedendaagse vergelijking, geen handelsregel uit het traktaat.
In deze uitleg is een prijsoorlog een patroon van opeenvolgende prijsverlagingen als reactie op andere verkopers. Een eenmalige aanbieding kan daarentegen een vooraf bepaalde omvang en looptijd hebben. Het onderscheid hangt af van de manier waarop de actie wordt besloten en beoordeeld; het een aanbieding noemen, neemt de kosten ervan niet weg.
De vraag is wat er zou moeten veranderen om de lagere opbrengst per stuk te compenseren. Er kunnen meer producten worden verkocht, de kosten om de dienst te leveren kunnen veranderen of de samenstelling van de verkopen kan verschuiven. Je moet geen van die effecten als vanzelfsprekend aannemen voordat je ze hebt gecontroleerd.
Ook kennen we de kostenstructuur van een concurrent niet door alleen diens prijs te bekijken. Zijn prijsverlaging kopiëren bewijst niet dat wij die onder dezelfde omstandigheden kunnen volhouden. In het volgende voorbeeld blijven verschillende elementen bewust gelijk, om te laten zien wat er verandert wanneer alleen de prijs en het verkoopvolume variëren.
Rekenvoorbeeld: meer verkopen, maar een lager resultaat
Stel dat een fictief bedrijf één product verkoopt voor 100 euro, met variabele kosten van in totaal 60 euro per stuk en maandelijkse vaste kosten van 3.000 euro. Aanvankelijk verkoopt het bedrijf 100 stuks per maand. Belastingen en financieringskosten blijven buiten beschouwing. We gaan ervan uit dat de beschikbare capaciteit voldoende is voor de vergeleken verkoopvolumes, zonder dat de vaste kosten stijgen.
De dekkingsbijdrage is het verschil tussen de opbrengsten en de variabele kosten. Met dat bedrag kunnen de vaste kosten worden gedekt; wat daarna overblijft, is het vereenvoudigde bedrijfsresultaat in dit voorbeeld. Dit is niet hetzelfde als nettowinst of geld dat al is ontvangen.
Beginsituatie: 100 stuks voor 100 euro
De maandelijkse omzet is 100 × 100 = 10.000 euro. De variabele kosten bedragen 100 × 60 = 6.000 euro. Er blijft 4.000 euro aan dekkingsbijdrage over. Na aftrek van 3.000 euro aan vaste kosten is het bedrijfsresultaat 1.000 euro.
Elk stuk levert 40 euro op voordat de vaste kosten zijn gedekt. Dat bedrag beschrijft de kostenstructuur die voor dit rekenvoorbeeld is gekozen. Het bepaalt niet welke marge een ander product nodig heeft of hoeveel een echt bedrijf zou moeten vragen.
Prijsverlaging naar 90 euro en stijging naar 120 stuks
Stel nu dat de prijs met 10% daalt en het aantal verkochte stuks met 20% stijgt. Het volume van 120 stuks is een aanname, geen voorspelling van de vraag. Bij deze prijs levert elke verkoop 90 − 60 = 30 euro aan dekkingsbijdrage op.
De omzet stijgt naar 120 × 90 = 10.800 euro en de variabele kosten naar 120 × 60 = 7.200 euro. De dekkingsbijdrage komt daarmee uit op 3.600 euro. Na aftrek van dezelfde vaste kosten is het bedrijfsresultaat 600 euro.
De omzet is met 800 euro gestegen, maar het resultaat is gedaald van 1.000 naar 600 euro: een afname van 40%. Dat komt doordat de stijging van het aantal verkochte stuks de lagere bijdrage per verkoop niet volledig compenseert. Als het volume op 100 stuks was gebleven, was het resultaat nul geweest.
Hoeveel extra volume is nodig om het oorspronkelijke resultaat terug te krijgen?
Om na dekking van 3.000 euro aan vaste kosten opnieuw 1.000 euro over te houden, is 4.000 euro aan dekkingsbijdrage nodig. Bij 30 euro per stuk is de berekening 4.000 ÷ 30 ≈ 133,33. Omdat het product alleen per heel stuk wordt verkocht, zijn minimaal 134 stuks nodig. Daarmee komt het resultaat uit op 1.020 euro.
Deze drempel geldt alleen onder de genoemde aannames. Als meer bestellingen verwerken betekent dat er extra ruimte nodig is, er extra personeel moet worden ingehuurd of er andere variabele kosten bijkomen, moet de berekening opnieuw worden gemaakt. De formule bewijst niet dat er genoeg kopers zijn of dat het team dit volume kan leveren.
Wat verandert er als de prijsverlaging aanhoudt?
De looptijd maakt een ander effect zichtbaar. Als de scenario’s met respectievelijk 1.000 en 600 euro resultaat zes maanden lang zouden worden herhaald, zou het opgetelde verschil 2.400 euro bedragen. Dit is een hypothetische vergelijking onder gelijkblijvende omstandigheden, geen voorspelling van wat er gebeurt nadat een prijs is verlaagd.
Bij een korte aanbieding moet ook worden onderzocht welke verkopen zonder die aanbieding zouden hebben plaatsgevonden. Als sommige kopers een bestelling alleen naar voren halen die ze later toch al wilden plaatsen, overschat je het effect door alle activiteit tijdens de aanbieding als extra vraag te tellen. Om die mogelijkheid te beoordelen, moet je een periode bekijken waarin ook zichtbaar is wat er gebeurt nadat de aanbieding is afgelopen.
Er zijn situaties die het voorbeeld niet weergeeft: producten met verschillende kosten, voorraad die men wil opruimen, daadwerkelijke veranderingen in de dienstverlening of aanvullende verkopen. Dat betekent dat je niet kunt stellen dat elke prijsverlaging nadelig is. Bij elke beoordeling moeten de effecten worden meegenomen waarop de rechtvaardiging van die prijsverlaging is gebaseerd.
Het zoeken naar marktniches roept een andere vraag op: in welke behoefte wordt voorzien en welk onderscheid ziet de koper? Onderhandelen met een eervolle uitweg onderzoekt hoe voorwaarden en omvang kunnen worden aangepast. Geen van deze mogelijkheden garandeert dat een prijsverlaging kan worden vervangen door een voldoende verbetering.
De oplossing is ook niet om prijzen met concurrenten af te spreken. Deze uitleg beperkt zich tot het onderzoeken van zelfstandige beslissingen op basis van de eigen kosten, capaciteit en handelsvoorwaarden. Er wordt geen prijsafstemming voorgesteld en er wordt niet van uitgegaan dat alle marktpartijen dezelfde gevolgen ondervinden.
Als het bedrijf moeite heeft om aan zijn verplichtingen te voldoen, bepaalt deze berekening niet of het levensvatbaar is. Sun Tzu lezen tijdens een bedrijfscrisis bakent die metafoor af. Voor een concrete financiële beslissing moeten echte documenten met professionals worden beoordeeld, in plaats van het voorbeeld om te zetten in een instructie om prijzen te verhogen of te verlagen.
Houd bij het beoordelen van een prijsverlaging het aantal verkochte stuks, de dekkingsbijdrage en het resultaat apart, en geef aan over welke periode je ze vergelijkt. Alleen een hogere omzet is onvoldoende om de beoordeling af te ronden.
Bekijk alle artikelen in Sun Tzu in marketing: positionering, verkoop en onderhandelen
