Godne wyjście pozwala zmienić stanowisko bez konieczności upokorzenia, a jednocześnie zachowuje możliwość odrzucenia porozumienia. W negocjacjach celem jest znalezienie akceptowalnych i możliwych do zrealizowania warunków, a nie skłonienie kogoś, by za wszelką cenę powiedział „tak”.
Stosowanie zasad Sun Tzu w negocjacjach wymaga odróżnienia porozumienia handlowego od pokonania wroga. W Sun Tzu w marketingu i negocjacjach idea pozostawienia drogi wyjścia służy poszukiwaniu alternatyw i unikaniu niepotrzebnej konfrontacji, bez żądania, by jedna ze stron zrezygnowała ze wszystkich swoich ograniczeń.
„Złote mosty” i przestroga z rozdziału 7
Rozdział 7, ustęp 36 w wersji Lionela Gilesa zaleca pozostawienie drogi wyjścia okrążonej armii i nieprzyciskanie zbyt mocno zdesperowanego przeciwnika. „Złote mosty” to tutaj metafora negocjacyjna, a nie dosłowny cytat z tego fragmentu.
Manewry z rozdziału 7 pozwalają przyjrzeć się tej przestrodze w kontekście militarnym. Przeniesienie jej do rozmowy handlowej zmienia cel: droga wyjścia powinna być realną opcją, opartą na znanych warunkach, a nie pozorem mającym skłonić kogoś do przyjęcia czegoś, czego później nie będzie w stanie zrealizować.
Warto też odróżnić tę adaptację od znaczenia najwyższej doskonałości wojennej. W negocjacjach zachowanie relacji może być częścią celu. Nie oznacza to jednak obowiązku zawarcia porozumienia: obie strony muszą móc uznać, że dostępne warunki im nie odpowiadają.
Stanowisko wyraża to, czego ktoś żąda; interes wyjaśnia, jaką potrzebę ma zaspokoić to żądanie. Prośba o określony termin może wynikać z prezentacji, potrzeby operacyjnej lub zobowiązania wobec osób trzecich. Zrozumienie tego nie oznacza, że trzeba spełnić prośbę, ale pozwala rozważyć możliwości, które nie wchodzą w grę, gdy dyskusja ogranicza się do przyjęcia lub odrzucenia.
Przykład fikcyjny: katalog, który musi dotrzeć na targi
Wyobraźmy sobie firmę, która przed zleceniem tłumaczenia negocjuje warunki dotyczące swojego katalogu. Chce mieć cały materiał w dwóch językach przed targami, które odbędą się za cztery tygodnie. Biuro tłumaczeń szacuje, że przygotowanie całości wraz z korektą zajmie sześć tygodni. Podane terminy dotyczą tego przykładu i nie opisują typowych terminów w branży.
Klientowi zależy na przedstawieniu produktów za pomocą informacji zrozumiałych dla odwiedzających. Musi też wyjaśnić wewnętrznie, jakie materiały będą dostępne. Biuro chce przyjąć zlecenie, które może zrealizować i sprawdzić bez zaniedbywania innych zadań. Żadna z tych potrzeb nie znika tylko dlatego, że druga strona nalega.
Możliwe rozwiązania zostają przedstawione bez ich zmyślania. Klient może skorzystać z dostępnych już materiałów i przetłumaczyć tylko najważniejsze karty produktów albo skontaktować się z innym dostawcą. Biuro może zaproponować mniejszy zakres prac lub odmówić przyjęcia zlecenia. Sam fakt, że istnieje jakaś alternatywa, nie dowodzi, że jest równie korzystna; należy ją ocenić, zanim posłuży jako argument.
Jasno określone zostają również granice. Klient nie chce drukować niesprawdzonych informacji i musi z odpowiednim wyprzedzeniem potwierdzić, co wyśle do drukarni. Biuro nie może zarezerwować nieograniczonej liczby godzin ani obiecać, że całość będzie gotowa w ciągu czterech tygodni. Przedstawienie tych ograniczeń pozwala szukać możliwego porozumienia, zamiast ukrywać problem aż do chwili przyjęcia zlecenia.
Podczas przeglądu treści okazuje się, że targi będą poświęcone wybranym produktom. Różnica między całym katalogiem a materiałami potrzebnymi konkretnym kupującym łączy się z poszukiwaniem nisz rynkowych. W tym przypadku pomaga określić zakres zlecenia, a nie dowodzi, że pozostałe produkty nie są interesujące.
Alternatywna propozycja zakłada, że karty wybranych produktów zostaną najpierw przetłumaczone i sprawdzone, a następnie dostarczone w ciągu czterech tygodni; reszta będzie gotowa w szóstym tygodniu. Zanim ją przyjmą, obie strony sprawdzają, czy wybrane materiały rzeczywiście wystarczą do prezentacji i czy harmonogram mieści się w dostępnych zasobach. Sam podział pracy nie gwarantuje, że nowy harmonogram jest wykonalny.
Takie wyjście pozwala przekazać konkretną decyzję: na targi będą dostępne sprawdzone materiały w dwóch językach dotyczące prezentowanych produktów. Nie wymaga fałszywego twierdzenia, że cały katalog będzie gotowy. Jeśli wcześniej zapowiedziano inny zakres, trzeba wyjaśnić zmianę; zachowanie godności nie polega na wymyślaniu własnej wersji wydarzeń.
Porozumienie nadal jest dobrowolne. Jeśli firma naprawdę potrzebuje wszystkich treści w tym terminie, propozycja realizacji etapami nie spełnia jej wymagań. Uznanie tej niezgodności może być bardziej przydatne niż uzyskanie niejednoznacznej zgody, która później doprowadzi do sporu o to, co obiecano.
Jak ustalić warunki, nie zamieniając szacunku w nieograniczone ustępstwa
Możliwa propozycja w tym przykładzie mogłaby brzmieć: „Możemy dostarczyć te sprawdzone karty produktów przed targami, a pozostałe później; musimy potwierdzić, które znajdą się w pierwszym etapie”. To sprawdzalna opcja. Nie ocenia osobowości klienta ani nie przedstawia ograniczeń biura jako braku zainteresowania jego projektem.
Następnie trzeba ustalić materiały, zakres uwzględnionych korekt i terminy odpowiedzi. Zgoda na termin, gdy nie wiadomo, kiedy dotrze ostateczny tekst, pozostawia nierozwiązaną zależność. W negocjacjach trzeba ją ujawnić, aby strony rozumiały, co może wpłynąć na harmonogram.
Ustępstwa również muszą mieć konkretną treść. Zmiana zakresu prac lub udostępnienie plików może zmienić niezbędny nakład pracy; samo powtarzanie, że chce się niższej ceny, nie wyjaśnia tej zmiany. Wyniszczające wojny cenowe omawiają ryzyko reagowania obniżką na każdy spór, bez sprawdzania, co oferuje się w zamian.
Warto ustalić, kto może zatwierdzić poszczególne warunki. Ktoś może pozytywnie oceniać propozycję, a jednocześnie potrzebować wewnętrznej zgody, by ją przyjąć. Danie tej osobie czasu na uzyskanie potwierdzenia nie oznacza, że każdą konsultację należy uznać za wrogą taktykę. W tym przykładzie trzeba wyjaśnić kwestię rezerwacji mocy przerobowych na czas oczekiwania na decyzję.
Stanowczość można wyrazić bez gróźb: wyjaśnić, co można zaoferować, czego nie i jak długo ta dostępność może być utrzymana. Ograniczenie czasowe powinno wynikać z rzeczywistych uwarunkowań pracy. Wymyślanie pośpiechu, by doprowadzić rozmowę do końca, przeczy idei oferowania świadomego wyjścia.
Jeśli nie dojdzie do porozumienia, jasne zakończenie rozmowy pozwala uniknąć pozorów istnienia zobowiązań. Szacunek nie wymaga akceptowania oszustwa, zastraszania ani warunków, których jedna ze stron nie może przyjąć. Musi istnieć możliwość odrzucenia propozycji bez narażenia się na upokorzenie.
Dyplomacja w codziennych konfliktach przenosi rozróżnienie między interesami, alternatywami i ograniczeniami na spory osobiste, nie zamieniając członków rodziny ani współpracowników w rywali, których trzeba pokonać.
Zobacz wszystkie artykuły w Sun Tzu w marketingu: pozycjonowanie, sprzedaż i negocjacje
