Sun Zi i poszukiwanie nisz: jak znaleźć niezaspokojony popyt

Znalezienie niewielu konkurentów pozostawia bez odpowiedzi ważne pytanie: czy są osoby, które potrzebują danego rozwiązania i chcą za nie zapłacić? Poszukiwanie niszy wymaga połączenia konkretnej potrzeby z realną ofertą, bez mylenia słabo zagospodarowanej przestrzeni z nieistniejącym rynkiem.

Strategia niszowa inspirowana Sun Zi może zacząć się od wyboru problemu, który chcemy rozwiązać, zamiast odtwarzania wszystkich funkcji oferowanych przez konkurencję. W ramach Sun Zi w marketingu i negocjacjach takie podejście zestawia słabo zagospodarowane obszary z potrzebami biznesowymi, ale wymaga sprawdzenia, czy istnieje popyt.

Nisza, pusty teren i błękitny ocean to nie to samo

Rozdział 6 wersji Lionela Gilesa łączy sposób działania z mocnymi i słabymi stronami przeciwnika. Pustka i pełnia w rozdziale 6 wyjaśnia ten kontekst militarny. Utożsamianie go z możliwościami rynkowymi jest analogią, a nie tłumaczeniem tego fragmentu.

Strategia błękitnego oceanu, opracowana przez W. Chana Kima i Renée Mauborgne, zakłada tworzenie nowego popytu przez jednoczesne poszukiwanie wyróżnienia oferty i niskich kosztów. Podobieństwo do unikania obszarów silnej konkurencji pozwala porównywać pomysły, ale nie dowodzi, że Sun Zi sformułował tę teorię ani że łączy je historyczne pokrewieństwo.

Nisza może istnieć w obrębie znanego rynku i mieć wielu dostawców. Zawężenie grupy nabywców nie tworzy automatycznie błękitnego oceanu. Wyróżnienie oferty nie wymaga też twierdzenia, że nikt nie będzie w stanie z nią konkurować: inni mogą zaspokajać tę samą potrzebę za pomocą innych produktów lub metod.

Brak widocznych ofert może mieć różne przyczyny. Potrzeba może pozostawać niezaspokojona, ale możliwe też, że jest niewielu nabywców, trudno świadczyć daną usługę albo istniejąca alternatywa jest wystarczająca. Zanim uzna się tę lukę za szansę, trzeba ustalić, które z tych wyjaśnień jest prawdziwe.

Warto też odróżnić niskie koszty od niskiej ceny. Pierwsze dotyczą nakładów potrzebnych do wytworzenia i dostarczenia oferty, druga — kwoty płaconej przez klienta. Obniżenie ceny bez zmiany niezbędnego nakładu pracy nie dowodzi, że zmieniła się struktura kosztów.

Od konkretnej potrzeby do propozycji wartości

Potrzeba powinna opisywać konkretne zadanie lub rozpoznawalną trudność. „Usługi dla profesjonalistów” obejmują zbyt różne sytuacje. Precyzyjniej można to ująć tak: przygotowywanie drukowanych materiałów w krótkich seriach, gdy ich treść zmienia się między warsztatami. To wciąż hipoteza — wskazuje, co należy zbadać.

Jako przykład rozważmy niezależnych nauczycieli organizujących warsztaty stacjonarne. Istotną grupą nie byliby wszyscy nauczyciele, lecz ci, którzy potrzebują aktualizowanych zeszytów ćwiczeń w niewielkiej liczbie egzemplarzy i na konkretny termin. Wybór wynika z wykonywanej przez nich pracy, a nie tylko z wieku czy zawodu.

Analizę warto zacząć od tego, co robią obecnie. Mogą drukować materiały samodzielnie, korzystać z punktu ksero, udostępniać dokumenty cyfrowe albo ponownie wykorzystywać wcześniejsze materiały. To możliwe rozwiązania w ramach przykładu, a nie wnioski dotyczące rzeczywistego rynku. Każde z nich skłania do pytania, jaki problem pozostaje nierozwiązany i jak ważny jest dla odbiorców.

Hipotetyczna oferta mogłaby obejmować podstawowe sprawdzenie pliku, druk w małych nakładach i potwierdzenie terminu dostawy przed przyjęciem zlecenia. Jej wartość należałoby opisać przez pryzmat rozwiązywanego problemu: uniknięcia zamawiania większej liczby egzemplarzy, niż potrzeba, lub błędów w przygotowaniu, które wymagałyby ponownego druku.

Trzeba też wyraźnie określić zakres usługi. Sprawdzenie, czy plik prawidłowo się drukuje, nie oznacza korekty jego treści ani zaprojektowania kursu. Wyjaśnienie tej różnicy pozwala sprawdzić, czy oferta odpowiada oczekiwaniom klienta, zamiast odkrywać później, że pod jednym opisem sprzedawano różne usługi.

Aby zbadać zależność między wyróżnieniem oferty a kosztami, w przykładzie można ograniczyć formaty i rodzaje papieru, zachowując to, czego potrzebują warsztaty. Takie uproszczenie byłoby hipotezą operacyjną. Należałoby sprawdzić, czy zmniejsza nakład pracy i czy nabywcy akceptują dostępne opcje — samo nazwanie tego specjalizacją nie wystarczy.

Możliwości dostawcy trzeba oceniać równolegle z popytem. Jeśli każde zlecenie wymaga zupełnie innych przygotowań, realizacja oferty może wymagać więcej uwagi, niż zakładano. Strategia startupu wobec giganta przedstawia biznesowy przykład koncentracji; tutaj ważne jest określenie potrzeby, zanim zdecydujemy, kto jest najlepiej przygotowany, by ją zaspokoić.

Jak sprawdzić, czy są nabywcy, a nie tylko zainteresowanie

Przydatna rozmowa dotyczy konkretnych doświadczeń: co zamówiono ostatnim razem, jaki problem się pojawił i jak go rozwiązano. Samo pytanie, czy ktoś kupiłby wymyśloną usługę, nie pozwala sprawdzić, jaki wysiłek jest gotów podjąć, by zmienić dotychczasowy sposób działania.

Odpowiedź powinna też uwzględniać różnicę między użytkownikiem a nabywcą. Osoba przygotowująca materiały może nie zatwierdzać wydatku ani nie decydować o terminie. W przykładzie warsztatów trzeba ustalić, kto akceptuje budżet i jakie warunki musi znać. Zadowolenie jednej osoby nie opisuje całego procesu zakupowego.

Ograniczony test sprzedażowy pozwala przedstawić rzeczywiste warunki: co zostanie dostarczone, w jakim terminie i za jaką cenę. Trzeba mieć możliwość ich dotrzymania. Prośba o informacje, akceptacja wyceny i zrealizowane zlecenie dostarczają różnych dowodów; odnotowywanie ich osobno zapobiega nazywaniu klientem każdej osoby, która nawiązała kontakt.

Powtarzalność rodzi kolejne pytanie: czy potrzeba pojawia się ponownie w podobnych okolicznościach? Pierwsze zamówienie może dotyczyć wyjątkowej sytuacji. Aby właściwie zinterpretować wynik, warto sprawdzić, czy inne osoby z danej grupy potrzebują tego samego i czy zakres usługi pozostaje porównywalny.

Sposoby docierania do tych nabywców można zbadać, korzystając z podejścia Zheng i Qi w marketingu. Kampania pomaga przedstawić ofertę, ale sama w sobie nie przekształca zainteresowania w popyt. Jeśli zapytania nie prowadzą do zakupu, trzeba sprawdzić również, co utrudnia zawarcie transakcji, a nie tylko gdzie oferta jest reklamowana.

Test powinien mieć określone kryteria kontynuacji lub przerwania. Może wykazać, że potrzeba istnieje, ale usługa wymaga pracy, za którą nabywcy nie chcą płacić. Reagowanie kolejnymi obniżkami cen prowadzi do wyniszczających wojen cenowych, nie dowodząc, że udało się znaleźć zrównoważoną ofertę.

Wybór niszy zawsze wymaga ponownej oceny. Zmiany w materiałach, wymaganych terminach lub dostępnych alternatywach mogą wpłynąć na ofertę. Przydatne dowody pozwalają wyjaśnić, jaka potrzeba nadal istnieje i która część rozwiązania przestała do niej pasować.

Opisz niszę, wskazując potrzebę, nabywcę i obecnie dostępną alternatywę. Następnie określ, jakie zachowanie zakupowe potwierdziłoby założenia oferty, a jaki wynik wymagałby jej przeformułowania.

Zobacz wszystkie artykuły w Sun Tzu w marketingu: pozycjonowanie, sprzedaż i negocjacje