Een strijdmacht kan afhankelijk zijn van steun die zij niet rechtstreeks controleert. Het idee van bondgenootschappen verbreken vestigt de aandacht op die afhankelijkheid, maar de formulering verschilt per vertaling en bevat op zichzelf geen overzicht van diplomatieke tactieken.
In een lezing van hoofdstuk 3 van Sun Tzu betekent bondgenootschappen verbreken ingrijpen in de samenwerking die de positie van de tegenstander ondersteunt. De gids voor het begrijpen van winnen zonder te vechten plaatst deze mogelijkheid naast andere wegen. Een analyse ervan vereist dat we de formulering in de verhandeling onderscheiden van de commentaren die haar toelichten en de latere toepassingen.
De plaats van bondgenootschappen in de strategische hiërarchie
In hoofdstuk 3, paragraaf 5 van Griffith komt optreden tegen bondgenootschappen na het aanvallen van de strategie en vóór het aanvallen van het leger. Het gaat om een voorkeursvolgorde binnen de tekst, niet om een beschrijving van stappen die in elke veldtocht noodzakelijkerwijs moeten worden doorlopen.
Giles geeft in paragraaf 3 een andere formulering: voorkomen dat de vijandelijke strijdkrachten zich verenigen. In zijn toelichting legt hij dit uit als het afzonderen van bondgenoten. Griffith spreekt uitdrukkelijk over het verbreken van bondgenootschappen en geeft aan het niet eens te zijn met die vertaling.
Het verschil heeft gevolgen voor de reikwijdte. Voorkomen dat strijdkrachten zich verzamelen, kan worden opgevat als een probleem van militaire concentratie. Optreden tegen een bondgenootschap vestigt de aandacht op de band die samenwerking mogelijk maakt. Hoewel beide aspecten met elkaar verband kunnen houden, is het niet verstandig het ene door het andere te vervangen zonder te vermelden welke editie de interpretatie ondersteunt.
De uitgebreidere uitleg van de aanvalshiërarchie in hoofdstuk 3 helpt de context te behouden zonder het hele hoofdstuk tot diplomatie te reduceren. Hier gaat het erom waarom een relatie tussen partijen de handelingsmogelijkheden kan veranderen voordat er een rechtstreeks gevecht plaatsvindt.
Dit moet ook worden onderscheiden van wat het betekent om de strategie aan te vallen. Een plan kan afhankelijk zijn van een bondgenootschap, maar niet alle voorwaarden van een plan zijn bondgenootschappen. Een deadline wijzigen of een hulpmiddel verliezen kan het plan veranderen zonder dat de relatie tussen de betrokken partijen wordt verbroken.
Wat verandert er wanneer steun niet langer beschikbaar is?
Een bondgenootschap kan worden beschouwd als een samenwerkingsverbintenis tussen partijen die hun eigen belangen behouden. Om het effect ervan te begrijpen, volstaat het niet om het aantal deelnemers te tellen. Het is nodig vast te stellen wat ieder van hen bijdraagt en onder welke voorwaarden die bijdrage wordt verwacht. Een beperkte toezegging is niet hetzelfde als onvoorwaardelijke beschikbaarheid.
Vanuit dat perspectief kan de strijdmacht die een partij verwacht op de been te brengen verschillen van de strijdmacht waarover zij rechtstreeks controle heeft. Een deel van haar capaciteit hangt af van beslissingen van anderen. Wie die twee zaken verwart, behandelt verwachte steun alsof die al beschikbaar is, zonder rekening te houden met de mogelijkheid dat de omstandigheden veranderen.
Een hypothetisch voorbeeld maakt het verschil duidelijk zonder een historische veldtocht te reconstrueren. Stel dat twee partijen afspreken samen te werken, uitsluitend om een gebied te verdedigen. Vervolgens stelt een van hen een actie buiten dat kader voor. Uit het bestaan van de oorspronkelijke overeenkomst kan niet worden afgeleid dat de ander ook met die nieuwe actie heeft ingestemd.
Als de tweede partij niet meedoet, kunnen daar verschillende verklaringen voor zijn: een breuk, onenigheid over de reikwijdte van de verbintenis of een beslissing die volgens de overeenkomst nog openlag. Al die gevallen een ‘verbroken bondgenootschap’ noemen, zou de verschillen uitwissen die nodig zijn om te begrijpen wat er werkelijk is veranderd.
Neutraliteit, het intrekken van steun en van kamp veranderen zijn evenmin hetzelfde. Niet langer met iemand samenwerken betekent niet automatisch samenwerken met diens tegenstander. Dit onderscheid voorkomt dat elk verlies van steun wordt beschreven als een automatische overdracht van middelen of loyaliteit aan de andere partij.
Het gevolg voor het plan hangt af van het belang van de steun. Als die vervangbaar was, kan een aanpassing volstaan. Als die een noodzakelijke voorwaarde ondersteunde, kan een uitgebreidere herziening van het plan nodig zijn. Geen van beide mogelijkheden bewijst op zichzelf dat de getroffen partij zich zal overgeven of al haar doelen zal opgeven.
Het verband met de betekenis van de hoogste militaire volmaaktheid ligt in het verschil tussen de omstandigheden veranderen en strijdkrachten vernietigen. Als interpretatie biedt dit de mogelijkheid om te onderzoeken of het doel zonder veldslag kan worden bereikt. Het biedt geen garantie dat elke ingreep in de steun het conflict zal verminderen of geen schadelijke gevolgen zal hebben.
Wat staat in de passage en wat voegen de uitleggers eraan toe?
De editie van Griffith bevat een commentaar van Wang Hsi, waarin de scheiding en ontbinding van bondgenootschappen verder worden uitgewerkt. Het is belangrijk de bronvermelding te behouden: een toelichting laat zien hoe een commentator de formulering begrijpt, maar wordt daardoor geen zin uit de hoofdtekst.
Dit onderscheid geldt ook voor historische verhalen die worden gebruikt om het principe toe te lichten. Een gebeurtenis uit een latere periode kan laten zien hoe iemand een bondgenootschap interpreteerde of probeerde te veranderen. Dat bewijst niet dat Sun Tzu die gebeurtenis beschreef, precies de gebruikte methode aanraadde of dat beide contexten gelijkwaardig waren.
De korte formulering in hoofdstuk 3 somt geen omkoping van ministers, geruchtencampagnes of methoden van corruptie op. Zulke zaken toevoegen alsof ze letterlijk in de tekst staan, zou de passage zonder rechtvaardiging uitbreiden. Om een van die praktijken te bestuderen, moet worden vastgesteld in welk document en op welke specifieke plaats zij worden beschreven, en moet bovendien onderscheid worden gemaakt tussen verslag en aanbeveling.
Ook de vergelijking met hedendaagse diplomatie vereist enige voorzichtigheid: de relatie tussen partijen wordt niet uitsluitend verklaard door het nut ervan in een confrontatie. Die relatie kan doelen en verplichtingen omvatten die verder gaan dan het conflict dat wordt onderzocht. Het etiket ‘vijandig bondgenootschap’ vervangt geen analyse van wat de betrokken partijen daadwerkelijk hebben afgesproken.
Het verband met onderhandelen met behoud van waardigheid moet als een aanpassing worden gepresenteerd. Een verbintenis herzien, de reikwijdte ervan verduidelijken of een overeenkomst zoeken zijn andere kwesties dan het veroorzaken van een breuk. Door een vergelijking te maken, worden die uitkomsten nog geen onderling uitwisselbare opties.
Buiten de militaire context kan evenmin worden afgeleid dat iemand isoleren van diens steunnetwerk een geschikte manier is om meningsverschillen op te lossen. De passage gaat over strategische relaties tussen strijdende partijen. Wie er advies van maakt om vriendschappen, familieleden of collega's te controleren, verandert zowel de relatie als het doel dat ermee wordt toegelicht.
Controleer bij een vermeende breuk van een bondgenootschap welke verbintenis er bestond en wat er niet langer werd nagekomen. Onderscheid die verandering van latere interpretaties van de oorzaken en gevolgen ervan.
Bekijk alle artikelen in Winnen zonder te vechten: betekenis, manieren en grenzen bij Sun Tzu
