Verantwoordelijkheid delegeren en toch over elke stap blijven beslissen, maakt onduidelijk wie het werk aanstuurt. De verhouding tussen vorst en generaal biedt een manier om die tegenstrijdigheid te onderzoeken, mits uitvoerende autonomie gepaard gaat met grenzen en verantwoording.
De relatie tussen Sun Tzu en micromanagement begint bij een probleem: opdrachten geven zonder de omstandigheden te kennen waarin ze moeten worden uitgevoerd. Binnen Sun Tzu toegepast op leiderschap maakt de vergelijking het mogelijk om de verdeling van beslissingsbevoegdheid tussen de raad van bestuur en de uitvoerende leiding te onderzoeken, zonder de CEO boven iedere vorm van toezicht te plaatsen.
De vorst en de generaal: wat stelt de passage ter discussie?
In hoofdstuk 3, paragrafen 12 tot en met 15 van de vertaling van Lionel Giles kan de vorst het leger schaden door bewegingen te bevelen die het niet kan uitvoeren, het te besturen zonder de omstandigheden te begrijpen of zijn officieren in te zetten zonder rekening te houden met de situatie. Paragraaf 17 brengt het vermogen van de generaal in verband met het uitblijven van inmenging door de vorst.
De bespreking van de hiërarchie van aanval in hoofdstuk 3 plaatst die waarschuwingen in de context van het werk. Het beschreven probleem is inmenging die losstaat van de situatie. De toepassing ervan op een bedrijf bewijst niet dat elke vraag van de raad van bestuur bemoeizuchtig is, of dat elke beslissing van de uitvoerende leiding moet worden aanvaard.
De analogie bepaalt evenmin juridische bevoegdheden. Een oude vorst is niet hetzelfde als een raad van bestuur, een bestuursorgaan of een groep investeerders. Hier stellen we voor om beslissingen te analyseren binnen een bestaande verdeling van verantwoordelijkheden, zonder die te vervangen of wettelijke verplichtingen uit de verhandeling af te leiden.
In deze interpretatie noemen we het micromanagement wanneer gedelegeerd oordeel herhaaldelijk wordt vervangen door instructies over details, zonder duidelijk te maken wie verantwoordelijk blijft. Een afwijking beoordelen is iets anders: daarbij wordt eerst gevraagd naar de oorzaken en beschikbare opties, voordat wordt besloten of ingrijpen nodig is.
Spreek af wat er wordt beslist, besproken en beoordeeld
Een begrijpelijke delegatie beschrijft het verwachte resultaat en de ruimte om dat te bereiken. ‘De dienstverlening verbeteren’ laat vragen open. Een nauwkeuriger formulering benoemt welk probleem moet worden opgelost, welke middelen beschikbaar zijn en welke voorwaarden niet kunnen worden gewijzigd zonder een nieuw besluit.
Als organisatorisch uitgangspunt is het verstandig om de dagelijkse beslissingen van het team te scheiden van beslissingen die de aangegane verplichting veranderen. Taken binnen een goedgekeurde reikwijdte kunnen worden gedelegeerd; een wijziging van die reikwijdte vereist de afgesproken procedure. De grenzen moeten vooraf bekend zijn, en niet pas achteraf aan het licht komen wanneer een oplossing degene die toezicht houdt niet bevalt.
Informeren, overleggen en toestemming vragen zijn ook geen synoniemen. Een verantwoordelijke kan een besluit meedelen waartoe diegene bevoegd was. Als elke mededeling een nog te verlenen goedkeuring vereist, verdwijnt die speelruimte in de praktijk. Omgekeerd wordt een wijziging geen vooraf gedelegeerde beslissing door die alleen als informatie te presenteren.
De beoordeling moet gegevens opleveren die passen bij de vraag. Om de status van een oplevering te kennen, kan het relevant zijn te controleren wat af is, wat nog moet gebeuren en wat de voortgang belemmert. Elk uitgewisseld bericht controleren geeft niet per se beter antwoord op die vragen en voegt werk toe dat eveneens moet worden verantwoord.
De uitvoerende leiding moet moeilijkheden aan het licht brengen, ook als die het eigen plan ter discussie stellen. De vijf deugden van de zakelijke leider bieden vragen om dit gedrag te toetsen. Autonomie inroepen om een afwijking te verbergen, is onverenigbaar met een delegatie die afhankelijk is van gedeelde informatie.
In de afspraak moet ook staan wat er gebeurt bij een belangrijke verandering. Zo kan worden afgesproken dat een geblokkeerde afhankelijkheid wordt gemeld zodra die wordt ontdekt, zonder op de volgende evaluatie te wachten. Zo wordt een noodzakelijke melding onderscheiden van routinematig overleg over elke stap. Het doel is de uitzondering op te lossen, niet alle beslissingen weer bij de raad van bestuur te leggen.
Een voorbeeld van toezicht dat het team niet buitenspel zet
Stel je een fictief bedrijf voor dat besluit zijn klantenservicesysteem te vernieuwen. De raad van bestuur keurt het doel en de beschikbare middelen goed. De uitvoerende leiding neemt de coördinatie op zich, terwijl het team tests en de overgang organiseert. Er wordt afgesproken de bestaande dienstverlening operationeel te houden totdat is vastgesteld dat het nieuwe systeem de verwachte vragen kan afhandelen.
Tijdens het werk vraagt een lid van de raad van bestuur rechtstreeks aan een ontwikkelaar om voor een demonstratie een functie toe te voegen. Een ander vraagt de projectverantwoordelijke de reikwijdte niet te wijzigen. De ontwikkelaar krijgt tegenstrijdige instructies en de planning komt niet langer overeen met het werk dat daadwerkelijk wordt gevraagd.
Het probleem wordt niet opgelost door het team te vragen meer initiatief te nemen. Eerst moet duidelijk worden of dat verzoek de opdracht wijzigt. In het voorbeeld worden voorstellen voorgelegd aan de verantwoordelijke, die uitlegt wat ervoor nodig is en welke oplevering daardoor opschuift. Als de wijziging wordt goedgekeurd, wordt de afspraak aangepast en worden degenen die het werk moeten uitvoeren geïnformeerd.
De raad van bestuur kan naar de resultaten blijven vragen. Het verschil is dat die geen taken meer via parallelle kanalen uitzet terwijl de uitvoerende leiding verantwoordelijk wordt gehouden voor een plan dat inmiddels is gewijzigd. De leiding kan op haar beurt niet elk voorstel afwijzen met het argument dat het om technische details gaat: ze moet uitleggen wat de gevolgen ervan zijn voor het afgesproken doel.
Stel dat uit tests een beperking blijkt die de overgang vertraagt. Bij de beoordeling wordt het nieuwe bewijs vergeleken met de acceptatievoorwaarden en wordt besloten wat moet worden gecontroleerd voordat het werk verdergaat. De volgorde om die reden wijzigen is geen willekeurige ongehoorzaamheid aan een opdracht; wel moet worden aangetoond welke aanname niet langer klopt.
Aandacht voor de context sluit aan bij de zes terreinen in hoofdstuk 10. In deze toepassing is het relevant om te vragen welke informatie degene die beslist nodig heeft. Die vraag geeft de uitvoerende leiding geen vrijbrief om alle problemen aan de omstandigheden toe te schrijven of de eigen keuzes niet te laten beoordelen.
Als er herhaaldelijk vertragingen optreden zonder uitleg, beslissingen buiten de afgesproken reikwijdte worden genomen of informatie onvolledig is, moet worden nagegaan hoe de delegatie functioneert. Daarbij kan om toelichting worden gevraagd, kunnen resultaten worden gecontroleerd en kunnen grenzen opnieuw worden vastgesteld. De speelruimte tijdelijk beperken vereist een aanwijsbare reden, niet een persoonlijke voorkeur voor controle over elke handeling.
Datzelfde uitgangspunt geldt tussen de uitvoerende leiding en haar verantwoordelijken. Zorg en discipline bij talentmanagement gaat in op manieren om verwachtingen duidelijk te houden zonder toezicht te laten ontaarden in voortdurende controle. Autonomie opeisen tegenover de raad van bestuur en die vervolgens aan het team ontzeggen, herhaalt de tegenstrijdigheid op een ander niveau.
Ga na of elke verantwoordelijke kan uitleggen waarover die zelf beslist, waarover overleg nodig is en hoe die over het resultaat rapporteert. Als de antwoorden uiteenlopen, moet de verdeling worden verduidelijkt voordat er meer autonomie wordt geëist.
Bekijk alle artikelen in Leiderschap met Sun Tzu: de aansturing van een team evalueren
