De vijf deugden van Sun Tzu toegepast op de CEO

De deugden van een bevelhebber kunnen worden vertaald naar vragen over de manier waarop iemand leidinggeeft: wat controleert diegene voordat hij of zij een besluit neemt, hoe deelt diegene wat hij of zij weet en wat verwacht diegene van het team? De vergelijking is nuttig wanneer ze wordt uitgedrukt in gedrag, niet in karakterlabels.

Sun Tzu toepassen op het werk van een CEO vereist dat je de kwaliteiten van een bevelhebber onderscheidt van de verantwoordelijkheden van een bedrijfsbestuurder. De gids Sun Tzu toegepast op leiderschap werkt die toepassing uit. Hier worden de vijf deugden gebruikt om waarneembare beslissingen te onderzoeken, zonder ze voor te stellen als een succesformule.

Wat hoofdstuk 1 zegt over de deugden van leiderschap

In hoofdstuk 1, paragraaf 9, van de Engelse vertaling van Lionel Giles worden wijsheid, oprechtheid, menslievendheid, moed en strengheid in verband gebracht met leiderschap. Giles gebruikt strictness voor de laatste eigenschap. In deze context spreken van managementdiscipline is een aanpassing van die strengheid, geen letterlijk citaat uit een Nederlandstalige editie.

Deze kwaliteiten zijn ook niet de vijf factoren uit hoofdstuk 1. Leiderschap is een van die factoren; de deugden beschrijven degene die leidinggeeft. Deze twee opsommingen door elkaar halen zou eigenschappen van de verantwoordelijke verwarren met bredere voorwaarden voor een militaire beoordeling.

De bedrijfsmatige toepassing bestaat uit de vraag wat iemand doet wanneer diegene een beslissing moet nemen, iets moet communiceren of moet bijsturen. Een eigenschap in abstracte zin herkennen heeft weinig waarde als die niet in verband kan worden gebracht met concreet handelen. De volgende vragen beoordelen geen persoonlijkheden en vervangen geen evaluatie van het geleverde werk.

Vijf deugden vertaald naar waarneembaar gedrag

Wijsheid: informatie en aannames onderscheiden

Als toepassing kan wijsheid zichtbaar worden wanneer de CEO nagaat wat hij of zij weet voordat het team ergens aan wordt gebonden. De CEO vergelijkt bijvoorbeeld een verkoopprognose met de levercapaciteit en vraagt welke aanname ten grondslag ligt aan de beloofde datum. De CEO hoeft niet elk technisch detail zelf op te lossen, maar moet wel begrijpen wat afhankelijk is van informatie die nog onzeker is.

De spanning zit tussen verder onderzoek doen en beslissen op basis van onvolledige kennis. Om nog een rapport vragen kan een vraag verhelderen of een ongemakkelijke beslissing uitstellen. Een nuttige beoordeling maakt duidelijk welke informatie ontbreekt en hoe die de opties zou veranderen. Vraag voor zelfevaluatie: welk bewijs zou mij ertoe brengen het besluit dat ik verdedig te herzien?

Oprechtheid: de werkelijke stand van zaken communiceren

Waarneembaar gedrag is bijvoorbeeld het onderscheid maken tussen een doel en een bevestigde prognose. Bij een hypothetische productlancering is zeggen dat ernaar wordt gestreefd een bepaalde datum te halen niet hetzelfde als garanderen dat alle afhankelijkheden al zijn opgelost. Oprechtheid betekent ook dat je eerdere communicatie corrigeert zodra die niet meer weergeeft wat het team kan leveren.

De spanning bestaat niet uit kiezen tussen liegen of alles vertellen. Er kan informatie zijn die vertrouwelijk moet blijven; die vertrouwelijkheid verplicht je niet om zekerheid te verzinnen. Je kunt uitleggen wat wel en niet kan worden bevestigd. De concrete vraag is: beschrijf ik de situatie, of probeer ik anderen de indruk te geven dat er minder onzekerheid is dan er in werkelijkheid bestaat?

Menslievendheid: aandacht besteden aan de werkomstandigheden

Menslievendheid kan worden vertaald naar het controleren van de werkdruk voordat je een nieuwe prioriteit accepteert. Als iemand twee onverenigbare opdrachten krijgt, besluit de verantwoordelijke welke wordt uitgesteld en neemt diegene de communicatie daarover op zich. Om extra inspanning vragen zonder die onverenigbaarheid op te lossen, laat het probleem bestaan. De ontwikkeling van zorg en discipline bij talentmanagement gaat in op die relatie tussen ondersteuning en verwachtingen.

De spanning zit tussen aandacht besteden aan een individuele behoefte en het werk op een duurzame manier verdelen over het hele team. Iemand helpen mag niet betekenen dat diens werkdruk stilzwijgend naar iemand anders wordt verschoven. Vraag voor zelfevaluatie: welke werkomstandigheid heb ik veranderd nadat ik naar een probleem heb geluisterd, en wie draagt nu de gevolgen daarvan?

Moed: beslissingen nemen die ongemakkelijk kunnen uitpakken

Als bedrijfsmatig gedrag kan moed betekenen dat je een initiatief dat je zelf hebt gelanceerd stopzet wanneer de aannames erachter niet langer standhouden. Voor die beslissing zijn redenen en uitleg over de gevolgen nodig. Alleen doorgaan om niet te hoeven erkennen dat je een fout hebt gemaakt, getuigt niet van een grotere bereidheid om verantwoordelijkheid te nemen.

De spanning zit tussen handelen onder onzekerheid en jezelf blootstellen aan onnodig risico om vastberadenheid te tonen. Er kunnen ook beslissingen zijn die niet kunnen wachten tot alles bekend is. Vraag jezelf voordat je handelt af: bescherm ik een verdedigbaar doel, of bescherm ik mijn reputatie met een gok die anderen moeten uitvoeren?

Discipline: duidelijke criteria hanteren, ook voor degene die leidinggeeft

De strengheid vertaald naar management kan zichtbaar worden in werkafspraken die worden nagekomen of expliciet worden herzien. Als een oplevering een controle vereist, laat de CEO die niet zonder uitleg achterwege wanneer er haast is. Bij een uitzondering moet duidelijk zijn wat er verandert en wie het besluit neemt; anders hangt de regel af van de positie van degene die erom vraagt.

De spanning ontstaat wanneer een procedure het werk niet langer dient. De procedure uit gewoonte handhaven is niet hetzelfde als streng zijn. Evenmin is het streng om willekeurig een afwijking te bestraffen zonder de oorzaken te onderzoeken. Vraag voor zelfevaluatie: waren de verwachtingen duidelijk, waren de middelen beschikbaar en heb ik dezelfde maatstaf gehanteerd bij het beoordelen van mijn eigen bijdrage?

De deugden toetsen aan de risico's uit hoofdstuk 8

In hoofdstuk 8, paragraaf 12, somt Giles risico's van leiderschap op: roekeloosheid, lafheid, opvliegendheid, gevoeligheid voor schande en buitensporige bezorgdheid om de troepen. De analyse van de flexibiliteit van leiderschap in hoofdstuk 8 biedt context. Het zijn geen klinische diagnoses en ook geen vijf exacte tegenpolen van de eerdere deugden.

De vergelijking dwingt je te onderzoeken hoe elke eigenschap wordt toegepast. Moed maakt niet elk risico redelijk; discipline maakt niet elke opdracht tot een goede instructie. Ook een vermeende wijsheid die ertoe leidt dat voor elk detail persoonlijke toestemming nodig is, verdient nader onderzoek. Hoe je micromanagement als leidinggevende voorkomt gaat in op de grens tussen het werk kennen en het overnemen van degenen die het uitvoeren.

Gebruik deze vragen door een recente beslissing te kiezen en na te gaan welke informatie beschikbaar was, wat er werd gecommuniceerd en wat er daarna gebeurde. Zoek naar een aantoonbare gedragsverandering, niet naar een verklaring dat je een wijze of moedige leider bent. Een eenmalig gunstige uitkomst bewijst evenmin dat het gebruikte criterium deugde.

Bekijk een concrete beslissing voordat je een deugd beoordeelt. De vraag is welk gedrag je zou voortzetten, wat je zou bijstellen en met welk bewijs je beide kunt onderscheiden.

Bekijk alle artikelen in Leiderschap met Sun Tzu: de aansturing van een team evalueren