Angst kan nuttige informatie bevatten en tegelijkertijd risico’s in gedachten uitvergroten die nog niet zijn opgetreden. Een lezing van Sun Tzu helpt om het bekende, het onzekere en de beschikbare middelen van elkaar te onderscheiden voordat je een stap kiest die je later kunt bijstellen.
Sun Tzu gebruiken om met alledaagse angsten om te gaan werkt het best als oefening in observeren en plannen, niet als strijd tegen jezelf. Binnen Sun Tzu in het dagelijks leven helpt strategie om vragen over grenzen, middelen en onzekerheid te ordenen. Het is geen psychologische behandeling.
Maak jezelf niet tot je eigen vijand
De uitdrukking ‘ken je vijand’ kan verkeerd worden toegepast op persoonlijke ontwikkeling als emoties, onzekerheden of gewoonten worden gezien als een tegenstander die je moet vernietigen. Een ongemakkelijke emotie hoeft niet als een vijandige kracht te worden behandeld om haar te kunnen begrijpen.
De nuttigste toepassing is om te onderscheiden wat er werkelijk gebeurt van wat je verwacht. Ken de vijand en ken jezelf analyseert dat onderscheid in de strategische context. In het dagelijks leven kun je dit vertalen naar het observeren van de situatie en je eigen middelen voordat je een beslissing neemt.
Iemand kan bijvoorbeeld bang zijn voordat diegene tijdens een vergadering een voorstel presenteert. Het bekende feit is dat diegene het aan anderen moet uitleggen. Een andere verwachting is dat diegene zeker met de mond vol tanden zal staan, dat iedereen het voorstel zal afwijzen of dat een fout de reputatie zal ruïneren.
Deze mogelijkheden kunnen zorgen baren, maar het zijn nog geen gebeurtenissen. Door ze van elkaar te onderscheiden, kun je voorbereiden wat je wel in de hand hebt: de belangrijkste punten kennen, een korte uitleg oefenen en bedenken wat je doet als er een vraag komt die je niet kunt beantwoorden.
Een alledaags voorbeeld: een gesprek dat steeds wordt uitgesteld
Stel dat iemand al weken vermijdt om met een collega te praten over een taakverdeling die diegene oneerlijk vindt. Die persoon is bang dat het gesprek in een ruzie eindigt.
De eerste stap is vaststellen wat diegene weet. Die persoon kan concrete taken noemen die diegene uitvoert, deadlines en ontvangen verzoeken. Ook kan diegene erkennen wat onbekend is: misschien heeft de collega andere verantwoordelijkheden of is diegene zich niet bewust van de scheve verdeling.
Daarna kan diegene het doel onderscheiden van de confrontatie die in gedachten al plaatsvindt. Het doel kan zijn om de verantwoordelijkheden voor de volgende week te verduidelijken, niet om te bewijzen wie de afgelopen maanden het meest heeft gewerkt.
Een kleine stap die je later kunt bijstellen, is om een kort gesprek te vragen en concrete voorbeelden mee te nemen. De uitkomst is misschien niet wat je verwacht. Als de ander informatie geeft die je niet kende, moet je je inschatting herzien. Als diegene elk gesprek afwijst, ontstaat er een ander probleem.
Deze manier van handelen houdt verband met de opstellingen uit hoofdstuk 4, waarin voorbereiding en de eigen positie voorafgaan aan de mogelijkheid om een kans te benutten. De alledaagse vergelijking maakt van het gesprek geen oorlog; ze gebruikt het idee om voor te bereiden wat van jezelf afhangt.
Angst, voorzichtigheid en vermijding zijn niet hetzelfde
Angst kan aangeven dat een situatie belangrijk is of dat je een risico waarneemt. Voorzichtigheid gebruikt die informatie om een reactie voor te bereiden. Vermijding betekent dat je de situatie niet onder ogen ziet, zelfs wanneer uitstel het probleem in stand houdt of verergert.
Met deze categorieën kun je niet vaststellen waarom iemand iets vermijdt. Ze zijn alleen bedoeld om een alledaagse situatie te bekijken. Als de angst aanhoudt, intens is, het dagelijks leven ernstig beperkt of verband houdt met moeilijke ervaringen, kan professionele hulp zoeken passender zijn dan de angst met een strategische metafoor proberen aan te pakken.
Je kunt moed ook verwarren met onnodige blootstelling. Een angst onder ogen zien betekent niet dat je de moeilijkste versie van een situatie moet kiezen. Een kleinere stap kan informatie opleveren waarmee je de volgende stap kunt bepalen.
Oefenen voor een publiek optreden met iemand die je vertrouwt, kan bijvoorbeeld duidelijk maken welk onderdeel nog verduidelijking nodig heeft. De waarde van de stap zit in wat je ervan kunt leren, niet in het bewijzen dat je niet meer bang bent.
Na afloop evalueren
Een persoonlijke strategie moet ook ruimte bieden voor evaluatie. Nadat je de gekozen stap hebt gezet, is het goed om te onderscheiden wat er is gebeurd van je eerste interpretatie. Wat ging zoals verwacht? Welke angst kwam niet uit? Welke moeilijkheid deed zich wel voor?
Deze evaluatie voorkomt twee uitersten. Het eerste is concluderen dat alle angst onzin was omdat één ervaring goed afliep. Het tweede is elke moeilijkheid zien als bewijs dat je het nooit had moeten proberen.
De vijf factoren toegepast op persoonlijke planning bieden een structuur om dit soort evaluaties te ordenen. Even pauzeren bij woede en stress gaat in op wat je kunt doen wanneer een sterke emotie opkomt vlak voordat je een beslissing neemt.
De bijdrage van Sun Tzu aan deze reflectie is dat je voorkomt dat je handelt op basis van een onvolledig beeld van de situatie. Inzicht in je middelen, grenzen en onzekerheden neemt de angst niet weg. Het kan er wel voor zorgen dat je volgende handeling minder afhangt van wat je je voorstelt en meer van wat je kunt controleren.
Als het belangrijkste probleem is dat je een concrete actie moet plannen, biedt de vijf factoren toegepast op planning een sjabloon. Lees voor sterke emoties voordat je een beslissing neemt even pauzeren bij woede en stress.
Bekijk alle artikelen in Sun Tzu in het dagelijks leven: gewoonten, keuzes en conflicten
