Sun Tzu ve insan kaynakları: babacanlık etmeden özen göstermek

Çalışanlara “sevgili çocuklar” gibi davranmak, iş ilişkisinin gerçek anlamda uygulanabilecek bir modeli değildir. Metindeki bu benzetme, özen ve koordinasyonun nasıl bir arada var olabileceğini sorgulamaya imkân tanır; ancak bunun iş dünyasına uyarlanması, kişilerin özerkliğini tanımalı ve beklentileri açıkça ortaya koymalıdır.

Sun Tzu’yu insan kaynaklarına uygularken ekibe özen göstermekle kişisel sadakat talep etmeyi birbirinden ayırmak gerekir. Liderliğe uygulanan Sun Tzuçerçevesinde mesele, çalışanları çocuk yerine koymadan ve tek bir uygulamanın onları şirkette tutmaya yeteceğini vaat etmeden desteği, sorumlulukları ve takibi nasıl düzenleyeceğimizdir.

Metindeki “sevgili çocuklar” ne anlama geliyor?

Bu benzetme, Lionel Giles’ın İngilizce çevirisinin 10. bölümünün 25. kısmında yer alır. Metin, askerlere gösterilen özeni kendi çocuklarına gösterilen özenle karşılaştırır ve bunu generalin peşinden ölüme kadar gitmekle ilişkilendirir. Buradaki “sevgili çocuklar” ifadesi bu benzetmeye gönderme yapar; belirli bir İspanyolca baskıdan alıntı değildir.

26. kısım ise bir uyarı ekler: Sevgi, talimatları uygulatma ve orduyu düzene sokma konusundaki yetersizliği gidermez. 10. bölümdeki altı arazi türüyle ilgili yorum bu pasajları komuta sorumluluğuyla birlikte ele alır. Anlatılan ilişki askerî niteliktedir.

İş yaşamına uyarlama yapılırken bu çerçeve açıkça değiştirilmelidir. Çalışanlar, kendi yargıları olan yetişkinlerdir; destek görmek kişisel bir itaat borcu doğurmamalıdır. Fikir ayrılığı nankörlük, şirketten ayrılmak da aileye ihanet olarak yorumlanmamalıdır.

Bu karşılaştırmadan yararlanarak yönetimle ilgili şu soruyu sorabiliriz: İnsanlara nasıl özen gösterirken ortak çalışmayı da anlaşılır kılarız? Burada önerilen yanıt; beklentileri, imkânları ve üzerinde uzlaşılanların gözden geçirilmesini temel alıyor. Eski pasajdaki fedakârlık beklentilerini iş yaşamına taşımıyor.

Özen göstermek, beklentileri netleştirmek ve adil ölçütler uygulamak

Özen göstermek, gerçekten ne istendiğini kontrol etmekle başlayabilir. Bir görev için anlaşılır bir sonuç, mevcut imkânlar ve koşullar değiştiğinde tartışmaya açılabilecek bir süre gerekir. “Sorumluluğu üstlen” ya da “daha istekli ol” gibi ifadeler neyin eksik olduğunu veya sorunun çözüldüğünün nasıl anlaşılacağını açıklamaz.

Fiziksel ve zihinsel iyi oluşla ilgilenmek, yalnızca her şeyin yolunda olup olmadığını sormakla sınırlı kalmamalıdır. Bu öneride yönetici iş yükünü, kesintileri ve dinlenme imkânlarını gözden geçirir, dile getirilen güçlüklerle ilgilenir. Bir sorunu dinlemek için kimseye teşhis koyması ya da özel hayatına ilişkin açıklamalar yapmasını istemesi gerekmez.

Destek, gözlemlenen güçlüğe uygun olmalıdır. Bir açıklama, araç, bilgiye erişim ya da kesintisiz çalışma zamanı eksik olabilir. Bir hatayı ilgisizliğe bağlamadan önce bu koşulları kontrol etmekte fayda vardır. Kişinin açıklamasını dinlemek, vardığı her sonucu kabul etmeyi gerektirmez; ancak onun görüşünü öğrenmeden karar vermeyi önler.

Burada disiplin, açık anlaşmalar yoluyla koordinasyon sağlamak anlamına gelir. Her aksaklıktan bir kişi sorumlu olmalı; tamamlanmamış bir görev bitmiş gibi kaydedilmemelidir. Bir şey ters gittiğinde olay gözden geçirilir ve düzeltici adım üzerinde anlaşılır. Bu değerlendirmeyi kişinin genel yeterliliğine yönelik bir yargıya ya da herkesin önünde küçük düşürmeye dönüştürmeye gerek yoktur.

Adil davranmak, farklı koşullara her zaman aynı yanıtı vermeyi gerektirmez. Öğrenme sürecindeki bir kişinin, artık ihtiyaç duymayan başka birine kıyasla daha fazla desteğe ihtiyacı olabilir. Tutarlılık, uygulanan ölçütü açıklamak ve bunun işle ilgili olup olmadığını gözden geçirmek demektir; yönetime daha yakın olanlara ayrıcalık tanımak değil.

İş dünyasında liderin beş erdemi bu yaklaşımı yöneticilerin aldığı kararlarla ilişkilendirmeye yardımcı olur. İyilikseverlik açıklığın yerini tutmaz; disiplin de keyfî sertliği haklı çıkarmaz. Soruna kendi davranışları da katkıda bulunmuş olsa bile, yöneticinin tutumunda her ikisi de görülebilmelidir.

Üzerinde anlaşılmış bir takip süreci, işi yürütmek için alan bırakır. Yöneticilikte mikro yönetimden nasıl kaçınılacağına ilişkin inceleme sonuçları gözden geçirmekle her karara müdahale etmeyi birbirinden ayırır. Her adım için izin istemeyi şart koşarken özerklik talep etmek, yardım etme biçimi olarak sunulsa bile çelişkili beklentiler yaratır.

Ceza vermeden ya da küçük düşürmeden düzeltmeye bir örnek

Kurgusal bir destek ekibi düşünelim. Bir çalışan, müşterilerin sorularına birkaç kez eksik yanıt vermiş. Yöneticisi bu örnekleri inceleyip kendisiyle özel bir görüşme ayarlıyor. Görüşme, çalışanın bağlılıktan yoksun olduğu iddiasıyla değil, verilen yanıtlar ve eksik kalan bilgilerle başlıyor.

Süreci birlikte gözden geçirirken iki farklı talimat bulunduğunu ve bazı soruların edinilmesi zor bir teknik onay gerektirdiğini fark ediyorlar. Ayrıca çalışan, iş planında yer almayan kesintilerle de ilgileniyor. Bu bilgiler, yanıtların düzeltilmesi gerektiğini ortadan kaldırmıyor; bunu yapabilmek için nelerin değişmesi gerektiğini netleştiriyor.

Örnekte, yürürlükte olacak tek bir talimat üzerinde anlaşıyor, teknik soruyu kimin yanıtlayacağını belirliyor ve ilk örnekleri gözden geçirmek için zaman ayırıyorlar. Yönetici, öğrenme sürecini mevcut iş yüküne eklemek yerine ikincil bir görevi kaldırıyor. Çalışan da elindeki bilgilerle tamamlayamadığı soruları belirtmeyi kabul ediyor.

Beklenti açıkça ortaya konuyor: Yanıt için gerekli bilgi eksikse bir soru kapatılmamalı. Eksiklik başka bir kişiye bağlıysa bu engel kaydedilmeli. Böylece bekleyen bir iş ile talimata uymama durumu birbirinden ayrılıyor ve ilerleme kaydedilmiş gibi görünmenin tek yolu olarak eksik kayıtları kapatma eğilimi önleniyor.

Daha sonra yapılan değerlendirmede, ölçütün anlaşılıp anlaşılmadığını ve güçlüklerin sürüp sürmediğini kontrol etmek için yanıtlardan bir örneklem inceleniyor. Kişiler herkesin önünde sınıflandırılmıyor ve hiç şikâyet gelmemesi, işin doğru yapıldığının kanıtı sayılmıyor. Ayrıca talimatın hâlâ belirsiz olup olmadığı ve vaat edilen desteğin sağlanıp sağlanmadığı da kontrol ediliyor.

Sorun sürüyorsa aynı uyarıyı daha sert biçimde tekrarlamak yerine, üzerinde anlaşılanların hangi kısmının işe yaramadığını incelemek gerekir. Öfke ve egoyla karar vermenin riskleri yöneticinin duyduğu rahatsızlıkla bir yönetim kararının gerekçelerini birbirinden ayırmaya yardımcı olur.

Bu örnek, işi gözden geçirmenin bir yolunu anlatıyor; sonucu garanti etmiyor. Yanıtlar iyileşse bile bu, çalışanın şirkette kalacağını kanıtlamaz. Devam etme kararı, bu müdahalenin ele almadığı konulara bağlı olabilir ve alınan destek, şirkette kalma zorunluluğuna dönüştürülmeden ifade edilebilmelidir.

Bu uygulamayı değerlendirmek için koşullarda nelerin değiştiğini, beklentilerin ne ölçüde netleştiğini ve hangi güçlüklerin hâlâ çözüme kavuşmadığını sormak gerekir. Ekibin devamlılığı daha geniş kapsamlı bir konudur. Tek bir anekdotla kanıtlanamaz ve yalnızca yöneticinin nazik davranmasıyla açıklanamaz.

Daha fazla bağlılık talep etmeden önce beklenen sonucun anlaşılıp anlaşılmadığını ve bu sonuca ulaşmak için gerekli imkânların bulunup bulunmadığını kontrol edin. Özen göstermek, çalışanları kişisel himayeniz altındaki kişiler gibi görmeden organizasyonla ilgili kararları düzeltmeyi de gerektirir.

Sun Tzu ile liderlik: bir ekibin yönetimi nasıl gözden geçirilir? bölümündeki tüm yazıları görüntüle