Bölüm 10: Altı Arazi Türü ve Yenilginin Altı Nedeni

Bölüm 10, mevzileri sınıflandırır ve ordunun yönetimine bağladığı yenilgileri inceler. İki liste farklı sorulara yanıt verir: Arazi hangi koşulları sunar ve hangi kararlar bu olanakların boşa harcanmasına ya da risklerin artmasına yol açabilir?

Farklı olanaklar sunan altı arazi türü

Bölüm 10’daki arazi sınıflandırması, yer şekillerinden daha fazlasını kapsar. Lionel Giles’ın 1910 tarihli çevirisinde bu sınıflandırma; geçiş olanaklarını, yüksek mevzileri, geri dönme güçlüklerini ve düşmana olan uzaklığı bir araya getirir. Bu nedenle altı ayrı manzarayı gözünüzde canlandırmak yerine her adı tanımıyla birlikte okumak yerinde olur.

Arazi ve uyum: 8–11. bölümler başlıklı bu yorum, mekânı ondan yararlanma sorumluluğuyla ilişkilendirir. Aynı geçiş noktası, onu kimin tuttuğuna ve ne tür desteklere sahip olduğuna bağlı olarak farklı olanaklar sunabilir. Kategorinin adı tek başına verilecek kararı belirlemez.

Arazi türüÖzelliğiOrtaya çıkardığı sorun
AçıkHer iki taraf da arazide serbestçe hareket edebilir.İkmal olanaklarını ihmal etmeden elverişli bir mevzi seçmek.
GiriftAraziden çıkılabilir, ancak onu yeniden ele geçirmek zordur.Çıkışın amacına ulaşmaması hâlinde ne olacağını değerlendirmek.
Tarafsız ya da bekleme arazisiİlk hamleyi yapmak iki tarafa da avantaj sağlamaz.İlerleme davetini gerçek bir iyileşmeyle karıştırmamak.
DarGeçit, erişimi ve birliklerin mevzilenmesini sınırlar.Geçidi kimin, hangi kuvvetle kontrol ettiğini göz önünde bulundurmak.
Engebeli ya da sarp yamaçlıYüksek mevzi, çatışmanın seyrini etkiler.Araziyi göz ardı eden bir kuvvet karşılaştırmasından kaçınmak.
UzakTaraflar arasında büyük bir mesafe vardır.Çatışmayı değerlendirirken yaklaşma çabasını da hesaba katmak.

«Tarafsız», buranın savaşa dahil olmayan üçüncü bir tarafa ait olduğu anlamına gelmez. Burada bu sözcük, inisiyatif almanın iki tarafa da yarar sağlamadığı bir ilişkiyi anlatır. Giles’ın kullanımında «girift» de yalnızca virajlı bir yolu ifade etmez: Önemli olan, terk edilen mevziye dönmenin zorluğudur.

Uzaklık da aynı şekilde ilişkiseldir. Bir yer, toprağın kendine özgü bir niteliği nedeniyle değil, başka bir kuvvete ya da mevziye göre uzak sayılır. Eser ayrıca tarafların eşit güçte olması koşulunu ortaya koyar. Uyarısı, amacı ne olursa olsun her uzun yürüyüşü yasaklamak anlamına gelmez.

Bu kategoriler, 11. bölümdeki dokuz durumla karıştırılmamalıdır. Her iki sınıflandırma da mekânla ordu arasındaki ilişkiyi ele alır, ancak çözümlemeyi farklı biçimlerde düzenler. «Zor» ya da «dar» gibi sözcüklerin ortak olması, kategoriler arasında kendiliğinden bir eşleşme olduğu anlamına gelmez.

Metnin generale bağladığı altı yenilgi nedeni

Bölüm daha sonra konusunu değiştirir: Doğal afetler olarak değil, yönetim hataları olarak sunduğu felaketleri sıralar. Giles’ın kullandığı terimler kaçış, itaatsizlik, çöküş, yıkım, düzensizlik ve bozguna uğrama olarak karşılanabilir. Bu terimlerin nedenleri, tek başlarına adlarından daha açıklayıcıdır.

SonuçAçıklanan hata ya da dengesizlik
KaçışDiğer koşullar aynıyken bir kuvveti kendisinden on kat büyük bir kuvvetle karşı karşıya getirmek.
İtaatsizlikGüçlü askerlerin, otorite kurmayı başaramayan subayların emrinde olması.
Çöküşİlerlemek isteyen subaylara, bu çabayı sürdüremeyecek askerlerin eşlik etmesi.
YıkımAst komutanların, genel eşgüdümden bağımsız biçimde, gücenmişlik duygusuyla savaşması.
DüzensizlikBelirsiz emirler, tanımlanmamış sorumluluklar ve kötü düzenlenmiş birlikler.
Bozguna uğramaDüşmanı yanlış değerlendirmek ve birlikleri uygun biçimde seçmeden yetersiz kuvvetlerle çatışmaya girmek.

İlk ve son neden birbirine yakındır. Giles, yorumunda bu yakınlığa dikkat çeker: Terimlerin daha kesin görünmesi için birbirinden tümüyle bağımsız iki mekanizma uydurmamak gerekir. İlk neden, diğer koşullar benzerken ortaya çıkan güç orantısızlığını vurgular; sonuncusu ise değerlendirme ve düzenleme hatalarını bir araya getirir.

Bire on oranı, metnin savının bir parçasıdır. Bu oran, yenilgiye uğrama olasılığını evrensel olarak hesaplamaya ya da hazırlık, mevzi ve imkânları incelemenin yerine geçmeye elverişli değildir. Metin, karşılaştırmanın diğer koşulların eşit olduğu varsayımına dayandığını açıkça belirtir.

Ortadaki nedenler, ordunun içindeki ilişkileri inceler. İlerlemeye hazır bir komutan ile onu izleyemeyecek durumdaki askerler, aynı emri almakla savaşa hazır bir kuvvet hâline gelmez. Benzer şekilde, kimse eşgüdüm sağlamazsa güçlü girişimler de birbirine zarar verebilir.

Gücenmiş subaylarla ilgili bölüm, 8. bölümdeki komuta esnekliğiyle bağlantılıdır. Burada önemli olan örgütsel etkidir: Bir kararın sürdürülebilir olup olmadığı değerlendirilmeden, bireysel bir girişim tüm kuvveti riske atar.

Karar ve sorumluluk üzerine bir örnek

Bir kuvvetin mevzisini bırakıp bir geçidi ele geçirmeyi değerlendirdiği bir askerî tatbikat düşünelim. Bir rapor geçidin zayıf savunulduğunu öne sürüyor, ancak düşman desteğinin bulunup bulunmadığını doğrulamıyor. Karar verirken geçide erişim, geri dönme olanağı ve hedefe ulaşabilecek imkânlar incelenmelidir.

9. bölümdeki işaretleri okuma yaklaşımı gözlemlenen veriyi çıkarımdan ayırmaya yardımcı olur. Az sayıda asker görmek, düşmanın tüm kaynaklarının sınırlı olduğunu kanıtlamaz. Komutan, bu güçlüğü önceden biliyorsa kötü planlanmış bir geri çekilmenin sorumluluğunu araziye de yükleyemez.

Komutanın doğrulama beklemeye ve önce birliklerini eşgüdümlemeye karar verdiğini varsayalım. Belirsizliği ortadan kaldırmamıştır, ancak hareketi haklı kılmak için hangi koşulun eksik olduğunu belirlemiştir. Bir astı kendi inisiyatifiyle yola çıkarsa, güzergâhın zorluğuna komuta düzeninin bozulması da eklenir.

Bölümün sonunda kişinin kendi kuvvetini, düşmanı ve araziyi tanıması bir araya getirilir. Giles, bu boyutlardan biri eksik olduğunda insanın yolun ortasında tek başına kalması imgesini korur. Bu, yetersizliği ifade eder; yüzde ellilik istatistiksel bir tahmin değildir.

Askerlerin, çocuklara benzetilerek gözetilmesi ve buna komuta gerekliliklerinin eşlik etmesi de ele alınır. Yetenek yönetiminde gözetme ve disiplin üzerine günümüzden bir yorum, çalışanlarla askerleri birebir eşdeğer saymaktan kaçınmalıdır. Adil muamele ve sorumlulukların açıklığı, iş ilişkisini askerî itaate dönüştürmeden tartışılabilir.

Bir yenilgiyi değerlendirmek, kuvveti sınırlayan koşullarla onu riske atan kararları birbirinden ayırmayı gerektirir. Arazi, durumun bir bölümünü açıklar; onu değerlendirmekle yükümlü olan kişinin sorumluluğunu üstlenmez.

Sun Tzu’da arazi: 8–11. bölümlerde uyum ve durumlar bölümündeki tüm yazıları görüntüle