
Poznanie samego siebie i poznanie przeciwnika to powiązane ze sobą zadania, ale żadne z nich nie zastępuje drugiego. Ten przewodnik łączy ocenę możliwości, braki w informacji i rozwagę dowódcy. Zawiera schemat analizy, który pomaga oddzielić to, co potwierdzone, od tego, co przypuszczalne, oraz od tego, co wciąż nieznane.
Co wiemy o sobie, a co wiemy o przeciwniku
Samopoznanie: ocena możliwości i ograniczeń
Poznanie własnych zasobów wymaga rozróżnienia między ich istnieniem a dostępnością do konkretnego zadania. Inwentarz może wskazywać, jakie zasoby są w posiadaniu, ale nie wyjaśnia, czy są gotowe do użycia, jak długo można z nich korzystać ani jakie warunki ograniczają ich wykorzystanie.
Analiza poznania wroga i samego siebie bada scenariusze z końcowego fragmentu rozdziału 3 Sztuki wojny. Wzmianka o licznych bitwach należy do sformułowania argumentu; nie należy przekształcać jej w procentowy wskaźnik sukcesu ani gwarancję matematyczną.
Samopoznanie nie oznacza też ani dużej, ani małej wiary we własne możliwości. Pytanie brzmi, które stwierdzenia na temat tych możliwości można uzasadnić, a które wymagają sprawdzenia.
Ograniczenia poznania wyłącznie własnej sytuacji
Posiadanie informacji o własnej sytuacji nie pozwala automatycznie wywnioskować, jakie możliwości lub zamiary ma przeciwnik. Ocena może dokładnie opisywać własne zasoby, a mimo to nie wystarczać do podjęcia decyzji, jak wykorzystać je w starciu z inną siłą.
Omówienie ryzyka wynikającego z nieznajomości wroga koncentruje się na tej luce. Rozróżnienie ma wymiar praktyczny: wiedza o tym, co można zrobić, nie odpowiada jeszcze na pytanie, czego można oczekiwać od drugiej strony ani jak jej reakcja zmieniłaby początkowy plan.
Matryca tego, co znane, przypuszczalne i nieznane
Jako ćwiczenie w lekturze można zestawić kilka obszarów z trzema stanami wiedzy. Poniższy schemat to propozycja uporządkowania analizy, a nie dosłowna klasyfikacja Sun Tzu. Przykłady są hipotetyczne.
- Własne zasoby. Wiemy, jaki sprzęt figuruje w inwentarzu. Zakładamy, że jest nadal dostępny. Nie wiemy, czy sprawdzono jego stan pod kątem planowanego zadania.
- Przeciwnik. Wiemy, jaką aktywność zaobserwowano. Zakładamy, jaki zamiar mógłby ją wyjaśniać. Nie wiemy, czy istnieją inne środki lub cele, których nie zidentyfikowano.
- Otoczenie. Wiemy, jakie warunki odnotowano podczas wcześniejszego rozpoznania. Zakładamy, że nadal się utrzymują. Nie wiemy, jakie zmiany zaszły od tamtej pory.
Wartość tego schematu polega na tym, że nie pozwala, by samo powtarzanie zmieniało kategorię przypuszczenia. Obserwacja może być prawidłowa, a wyjaśnienie zbudowane na jej podstawie — błędne. Może też istnieć informacja, która była wcześniej aktualna, ale wymaga uaktualnienia.
Ocena pięciu czynników z rozdziału 1 to kolejny sposób uporządkowania wstępnych pytań. Oba ćwiczenia można ze sobą powiązać, nie przedstawiając ich jako jednej listy z traktatu.
Pozyskiwanie informacji i weryfikacja kryteriów dowódcy
Skąd pochodzą przedstawiane twierdzenia
Przed wykorzystaniem danej informacji warto ustalić jej pochodzenie i zakres. Raport dotyczący części sytuacji nie musi opisywać całości. Podobnie większa liczba komunikatów nie rozwiąże sprzeczności, jeśli wszystkie opierają się na tych samych, niezweryfikowanych informacjach.
Omówienie pięciu rodzajów szpiegów z rozdziału 13 przedstawia pozyskiwanie informacji w wojskowym kontekście książki. Pozwala odróżnić to zadanie od późniejszej interpretacji dokonywanej przez dowódcę.
Gniew, reputacja i decyzje
Rozdział 8 omawia słabości dowódcy, a końcowa część rozdziału 12 przestrzega przed działaniem pod wpływem gniewu. Łączna lektura tych fragmentów pozwala oddzielić chwilowe emocje od podjętej decyzji i jej konsekwencji, które mogą trwać, gdy emocje już miną.
Analiza ryzyka podejmowania decyzji pod wpływem gniewu i ego rozwija te fragmenty. Jej celem jest zbadanie kryteriów, jakimi kieruje się dowódca, a nie diagnozowanie osobowości ani przekształcanie traktatu w metodę eliminowania emocji.
Jedno z pytań kontrolnych polega na sprawdzeniu, czy powody podjęcia decyzji nadal byłyby wystarczające, gdyby nie pilna potrzeba odpowiedzi na prowokację lub obrony reputacji. To pytanie należy do ćwiczenia interpretacyjnego i nie zastępuje oceny faktów.
Filozofia strategiczna Sun Tzu łączy tę analizę z innymi decyzjami omawianymi w traktacie. Kontynuując lekturę, pamiętaj o różnicy między posiadaniem informacji, jej interpretacją i działaniem na jej podstawie.




