
Jezelf kennen en je tegenstander kennen zijn met elkaar verbonden taken, maar de ene vervangt de andere niet. Deze verkenning brengt de beoordeling van capaciteiten, informatielacunes en de behoedzaamheid van de bevelhebber met elkaar in verband. Ze bevat een leesschema om onderscheid te maken tussen wat is vastgesteld, wat wordt verondersteld en wat nog onbekend is.
Wat weten we over onszelf en wat weten we over de tegenstander?
Zelfkennis: capaciteiten en beperkingen beoordelen
Kennis van de eigen middelen vereist dat je onderscheid maakt tussen hun bestaan en hun beschikbaarheid voor een specifieke taak. Een inventaris kan aangeven over welke middelen je beschikt, maar niet of ze klaar zijn voor gebruik, hoelang ze kunnen worden ingezet of welke omstandigheden het gebruik ervan beperken.
De analyse van de vijand kennen en jezelf kennen onderzoekt de scenario’s in de slotpassage van hoofdstuk 3 van De kunst van het oorlogvoeren. De verwijzing naar talrijke veldslagen maakt deel uit van de formulering van het betoog; ze mag niet worden omgezet in een succespercentage of een wiskundige garantie.
Zelfkennis betekent evenmin dat je veel of weinig vertrouwen hebt in je eigen mogelijkheden. De vraag is welke uitspraken over die mogelijkheden onderbouwd kunnen worden en welke eerst moeten worden gecontroleerd.
De grens van alleen je eigen situatie kennen
Beschikken over interne informatie maakt het niet mogelijk om automatisch de capaciteiten of intenties van de tegenstander af te leiden. Een beoordeling kan de eigen middelen nauwkeurig beschrijven en toch onvoldoende zijn om te bepalen hoe je die tegenover een andere strijdmacht inzet.
De verkenning van het risico van de vijand niet kennen richt zich op die lacune. Het onderscheid is praktisch: weten wat je kunt doen, beantwoordt nog niet de vraag wat je van de andere partij kunt verwachten, noch hoe dat antwoord het oorspronkelijke plan zou veranderen.
Een matrix van wat bekend, verondersteld en onbekend is
Als leesoefening kun je verschillende terreinen afzetten tegen drie informatietoestanden. Het volgende schema is een voorstel om de analyse te structureren, geen letterlijke indeling van Sun Tzu. De voorbeelden zijn hypothetisch.
- Eigen middelen. We weten welk materieel in de inventaris staat. We veronderstellen dat het beschikbaar blijft. We weten niet of de staat ervan voor de geplande taak is gecontroleerd.
- Tegenstander. We weten welke activiteit is waargenomen. We veronderstellen welke intentie die zou kunnen verklaren. We weten niet of er andere middelen of doelen zijn die niet zijn geïdentificeerd.
- Omgeving. We weten welke omstandigheden in een eerdere verkenning zijn vastgelegd. We veronderstellen dat die nog steeds gelden. We weten niet welke veranderingen sindsdien hebben plaatsgevonden.
De waarde van het schema is dat het voorkomt dat een veronderstelling alleen door herhaling in een andere categorie terechtkomt. Een waarneming kan juist zijn, terwijl de verklaring die erop wordt gebaseerd onjuist is. Ook kan informatie eerder geldig zijn geweest, maar inmiddels moeten worden bijgewerkt.
De beoordeling van de vijf factoren uit hoofdstuk 1 biedt een andere manier om de voorafgaande vragen te ordenen. Beide oefeningen kunnen met elkaar in verband worden gebracht zonder ze voor te stellen als één en dezelfde lijst uit het werk.
Informatie verzamelen en het oordeel van de bevelhebber herzien
Waar de beweringen op zijn gebaseerd
Voordat je een gegeven gebruikt, is het belangrijk de herkomst en reikwijdte ervan te kennen. Een verslag over een deel van de situatie beschrijft niet noodzakelijkerwijs het geheel. Evenzo lost een groter aantal berichten een tegenstrijdigheid niet op als ze allemaal afhankelijk zijn van dezelfde, niet-gecontroleerde informatie.
De studie van de vijf soorten spionnen in hoofdstuk 13 behandelt het verzamelen van inlichtingen in de militaire context van het boek. Zo wordt die taak onderscheiden van de latere interpretatie door de bevelhebber.
Woede, reputatie en beslissingen
Hoofdstuk 8 onderzoekt de kwetsbaarheden van de bevelhebber, en aan het einde van hoofdstuk 12 wordt gewaarschuwd tegen handelen uit woede. Door deze passages samen te lezen, kun je de emotie van het moment onderscheiden van de genomen beslissing en van de gevolgen, die kunnen voortduren nadat die emotie is veranderd.
De analyse van de risico’s van beslissen vanuit woede en ego werkt deze passages verder uit. Het doel is het oordeel van de bevelhebber te onderzoeken, niet persoonlijkheden te diagnosticeren of het werk om te vormen tot een methode om emoties uit te bannen.
Een controlevraag is of de redenen voor een beslissing nog steeds voldoende zouden zijn zonder de urgentie om op een provocatie te reageren of een reputatie te verdedigen. Deze vraag hoort bij de interpretatieve oefening en vervangt de beoordeling van de feiten niet.
De strategische filosofie van Sun Tzu brengt deze analyse in verband met andere beslissingen in het werk. Houd tijdens het verder lezen het onderscheid in gedachten tussen over informatie beschikken, die interpreteren en ernaar handelen.




