İç değerlendirme doğru olabilir, ancak yanlış bir karara yol açabilir. Neler yapabileceğini bilmek, rakibin nasıl karşılık vereceğini ya da hangi koşulların onun konumunu güçlendireceğini göstermez. Sun Tzu’nun orta senaryosundaki özgül sorun budur.
Düşmanı görmezden gelmek, kişinin kendini küçümsemesi ya da kendi kaynaklarından habersiz olması anlamına gelmek zorunda değildir. Titiz bir iç değerlendirmeyle bir arada bulunabilir. öz farkındalık ve stratejik bilgi bağlamında bu örnek, yalnızca kararı veren kişi hakkındaki verilere dayanarak alınan bir kararın sınırlarını gösterir.
İlişkinin yalnızca bir tarafını bilme sorunu
Lionel Giles’ın 1910 tarihli çevirisinin 3. bölüm, 18. kısmında Sun Tzu, kişinin kendi tarafını bilip düşmanı bilmediği durumda her zaferi bir yenilgiyle eşleştirir. Bu ifade, yüzde 50 zafer oranına ilişkin bir yasa ortaya koymaz. Tek taraflı bilginin yetersizliğine işaret eder; ölçülmüş bir sonuçlar dizisini tarif etmez.
düşmanı ve kendini tanımak konusunun kapsamlı ele alınışı, bu örneği metindeki diğer senaryolar arasına yerleştirir. Bu örneğin ayırt edici yanı, kişinin kendi hazırlığının eksik olmamasıdır. Eksik olan, bu hazırlığın belirli dış koşullar karşısında nasıl işleyeceğini değerlendirecek bir temeldir.
Güçlü yan, bir yeteneği ifade eder; avantaj ise karşılaştırma gerektirir. Hızlı hareket edebilmek, bu hızın sonucu değiştireceğini kanıtlamaz. Başka bir karşılık karşısında yetersiz kalabilir, hedef açısından önemsiz olabilir ya da koordinasyon bakımından maliyetli olabilir. “Bunu yapabiliriz” ile “bunu yapmak bize avantaj sağlar” arasındaki geçiş için ek bilgi gerekir.
Rakibin yetenekleriyle niyetlerini de birbirinden ayırmak gerekir. Bir kaynağa sahip olduğunu bilmek, onu ne zaman kullanacağını doğrulamaz. Bir eylemi gözlemlemek de amacının tamamını mutlaka ortaya koymaz. Bilgi eksikliği, rakibe kişinin kendisi onun yerinde olsa sahip olacağı güdüleri atfederek giderilemez.
Bu nedenle düşmanı görmezden gelmek, onun hakkında hiçbir şey bilmemekten daha fazlasını kapsar. Eski bilgileri kullanmak, kararla ilgisi olmayan yönleri bilmek ya da yeterince sınanmamış bir yorumu kesin kabul etmek de buna dahildir. Kapsamlı bir dosya bile bir planın bağlı olduğu somut soruyu yanıtsız bırakabilir.
Varsayımsal bir örnek: aynı yetenek, farklı bir karar
Bir kurumun belge arşivini düzenlemek üzere teklif sunan iki ekip düşünelim. Bu, çağdaş döneme ait kurgusal bir örnektir; eserden alınmış bir olay değildir. Her iki ekibin de temel koşulları karşıladığını ve kurumun henüz hiçbirini seçmediğini varsayalım.
A ekibi elindeki çalışma saatlerini biliyor, işinin kalitesini kontrol etmiş ve on gün içinde bir deneme hazırlayabiliyor. B ekibinin ise on beş güne ihtiyacı var. Bu farktan yola çıkan A, teklifini hıza odaklıyor ve B’nin ne sunduğunu incelemeyi gereksiz görüyor. A’nın süreyle ilgili kendi verisi tamamen doğru olabilir.
Akıl yürütme, kanıtlamadan, teslim tarihinin belirleyici ölçüt olacağını da varsayıyor. Ayrıca hizmetlerin diğer tüm açılardan eşdeğer olduğunu kabul ediyor. Bu iki iddianın hiçbiri, kişinin kendi üretkenliğini bilmesinden çıkarılamaz. Bunlar, doğrulanmış gibi analize eklenen dış koşullardır.
Şimdi örneğe yeni bilgiler ekleyelim: kurumun yayımladığı ölçütler, deneme tarihinden çok geçiş sürecinde işlerin kesintisiz sürmesine önem veriyor. Ayrıca B’nin kamuya açık teklifi, bu geçiş süreci için destek içeriyor. Bu, B’nin seçileceğini kanıtlamaz; A’nın teklifini gerekçelendirmek için incelemesi gerekenleri değiştirir.
A ekibi hâlâ on günde çalışabilir. Zayıflayan, bu hızın yeterli olacağı sonucudur. Ekip, yönteminin kurumun faaliyetlerini sürdürüp sürdüremeyeceğini kontrol edip bunu nasıl yapacağını açıklayabilir ya da teklifinin bu gerekliliği yeterince karşılamadığını kabul edebilir. Bu yanıtların hiçbiri sahip olmadığı yeteneklere sahipmiş gibi davranmasını gerektirmez.
Değişiklik, diğer ekibi otomatik olarak taklit etmekten ibaret değildir. Kişinin kendi yeteneğini daha iyi tanımlanmış bir sorun karşısında değerlendirmesidir. B hakkındaki bilgiler karşılaştırma için bağlam sağlar; kurumun ölçütleri ise bu karşılaştırmanın neye hizmet etmesi gerektiğini gösterir. Bu ikisini karıştırmak, kimsenin talep etmediği konularda rekabet etmeye yol açar.
Örneği değerlendirmek için şu sorular sorulabilir: Süre gerçekten öncelikli mi? B’nin teklifinin hangi bölümü belgelenmiş? Geçiş sürecimiz hakkında hangi bilgi eksik? Ayrıca hangi bulgunun teklifi gözden geçirmeyi gerektireceğini belirlemek de önemlidir. Yararlı bir soru, yalnızca çok çalışıldığını doğrulayan değil, yanıtı kararı değiştirebilecek sorudur.
Sonuç açık uçludur. A teklifini iyileştirebilir ama seçilmeyebilir ya da sorunun bir bölümünü yanlış değerlendirmiş olmasına rağmen seçilebilir. Tek başına hiçbir sonuç, yüzde 50 olasılığı kanıtlamaz veya bilgi eksikliğini tavsiye edilebilir bir yönteme dönüştürmez.
Yararlı bilgi edinmek, onu kesinlikle karıştırmamak
13. bölüm, düşman hakkındaki insani bilgiye açık bir işlev yükler ve bunun yerine yalnızca hesaplamaya başvurmayı reddeder. 13. bölümdeki beş casus türü bu yaklaşımı askerî bağlamında açıklar. Burada önemli olan soru, belirli bir varsayımı sınamaya hangi bilginin imkân verdiğidir.
Bilgi toplamak, doğrulamak ve yorumlamak farklı işlemlerdir. Bir mesaj alınmış olabilir ama doğrulanmamış olabilir; doğrulanmış bir veri ise birden fazla açıklamaya izin verebilir. Bu ayrımları korumak, bir raporun sunuluşundaki kesinliğin, içeriğinin kesinliğiyle karıştırılmasını önler.
Bilginin ayrıca bir kapsamı vardır. Bir gözlem, belirli bir yerde ve zamanda ne olduğunu anlatabilir; bunu başka yerlere ve zamanlara genellemek için gerekçe gerekir. Bir yeteneğin sergilenmemiş olması, mevcut olmadığını kanıtlamadığı gibi, bir yeteneğin ilan edilmesi de kullanılabilir durumda olduğunu kanıtlamaz.
İş dünyasına uyarlanmış bir yaklaşımda, açık kaynaklı rekabet istihbaratı kamuya açık bilgileri incelemeye odaklanır. Bu uyarlama, her türlü veri toplama uygulamasını eserdeki casuslukla eş tutmaz ve başkalarının özel iletişimlerine ya da sırlarına erişmeyi haklı çıkarmaz.
Bir sonuç kamuoyu önünde savunulduğunda, onu gözden geçirmeye karşı direnç de ortaya çıkabilir. Öfke ve egoyla karar vermenin riskleri bu güçlüğü ele alır. Kabul ölçütü, dışarıdan gelen verilerin kişinin korumak istediği imajla çelişmemesi olduğunda, yeni bilgiler edinmenin pek faydası olmaz.
Gerekçesiz bir varsayımdan vazgeçmek için rakip hakkında her şeyi bilmek gerekmez. Eldeki bilgiler, bir kararın kapsamını sınırlamaya ya da bir alternatifi korumaya yetebilir. Ancak veri yokluğunu hiçbir engelin bulunmadığının kanıtı gibi sunmaya izin vermez.
Bir sonucu bilgi eksikliğine bağlamadan önce neyin bilinmediğini ve bilinmesi hâlinde kararın nasıl değişeceğini belirleyin. Böylece somut bir sınır, sonuç ortaya çıktıktan sonra oluşturulmuş bir açıklamadan ayrılır.
Kendini tanı: Sun Tzu’da kendini tanıma ve bilgi bölümündeki tüm yazıları görüntüle
