Düşmanını tanı, kendini tanı: ne anlama geliyor?

Kendi yeteneklerini bilmek, rakibininkileri çıkarsamaya yetmez. Sun Tzu’nun özdeyişi, bu iki bilgi türünü ilişkilendirir ve sonuçlarını karşılaştırır. Pasajın tamamını okumak, “yüz savaş” ifadesini zafer garantisi gibi yorumlamanın önüne geçer.

“Düşmanını tanı, kendini tanı” sözü, kişinin kendi gücüne körü körüne güvenmeye davet değil, bir karşılaştırma ortaya koyar. öz farkındalık ve stratejik bilgi bağlamında sorulan soru şudur: Bir komutan kendi yeteneklerini bildiğinde neye karar verebilir, rakibini de tanıdığında ne değişir ve hangi meseleler çözümsüz kalır?

Pasajdaki üç senaryo ve “yüz savaş” ifadesinin anlamı

Bu özdeyiş, 3. bölümün sonunda yer alır. Lionel Giles’ın 1910 tarihli İngilizce çevirisinin 18. bölümünde, her iki tarafı da tanımak yüz savaşla karşılaşıp sonucundan korkmamak anlamına gelir; kendini tanıyıp düşmanı tanımamak zafer ve yenilgileri bir arada getirir; her iki tarafı da bilmemek ise her çatışmada yenilgiye yol açar. Bu anlatım, İspanyolca bir açıklamadır; İspanyolca bir çeviriden doğrudan alıntı değildir.

Önemli olan ilk ayrım, sonuçtan korkmamak ile yüz zafer kazanmak arasındadır. Bunlar birbirinin yerine kullanılamaz. Giles’ın çevirisi, ilk cümlede art arda kazanılmış zaferlerin sayısından söz etmez. Bunu yenilmezlik vaadine dönüştürmek, metnin ortaya koymadığı bir garantiyi eklemek olur.

Her zafere karşılık bir yenilgiden söz edilmesi de istatistiksel bir oran değildir. Pasaj, kampanyalardan oluşan bir örneklem, tekrarlanabilir koşullar ya da olasılıkları hesaplama yöntemi tanımlamaz. Bilgi düzeylerini, kesin ifadelerle dile getirilen sonuçlar üzerinden karşılaştırır. Savının gücü, yüz sayısını tarihî bir kayıt olarak ele almaya bağlı değildir.

Üç senaryo, mantıken mümkün olan tüm kombinasyonları da kapsamaz: rakibi tanıyıp kendini tanımama durumu eksiktir. Bunu eklemek, kendi analizimiz için yararlı olabilir; ancak bu pasajda sıralanan dördüncü bir varsayım gibi sunulmamalıdır. Bu ayrım, metni onu anlamak için oluşturduğumuz şemalardan ayrı tutar.

Ara senaryo, düşmanı tanımamanın riski bağlamında ayrıca ele alınmayı hak eder. Burada işlevini belirtmek yeterlidir: Sorunun bir bölümü hakkında doğru bilgiye sahip olmanın, sorunun tamamını bilmekle aynı şey olmadığını gösterir.

Yetenekler, bilgi ve belirsizlik matrisi

Özdeyişi incelemek için üç boyutlu bir okuma matrisi kullanılabilir. Bu, açıklayıcı bir araçtır; Sun Tzu’nun bu adlarla yazdığı bir formül değildir. Bir gücün yapabileceklerini, karşı taraf hakkında bildiklerini ve henüz doğrulamadığı koşulları ilişkilendirmeye yardımcı olur.

  • Kendi yetenekleri: bir eylemi sürdürmek için kullanılabilir kaynaklar, hazırlık, koordinasyon ve sınırlar. Sorulması gereken, tarafın ne yapabilmeyi istediği değil, gerçekte ne yapabilecek durumda olduğudur.
  • Dışarıya ilişkin bilgi: rakibin kaynakları, tertibi ve olası tepkileri hakkındaki veriler. Gözlemlenenlerle rakibe atfedilen niyetleri birbirinden ayırmak gerekir.
  • Önemli belirsizlik: kararı değiştirebilecek, bilinmeyen ya da değişken unsurlar. Henüz bilinmeyenler, otomatik olarak en elverişli varsayımla tamamlanmamalıdır.

Karşılaştırma, eşdeğer ölçütler gerektirir. Kendi kaynaklarını sayıp bunları karşı tarafın belirsiz bir zayıflık izlenimiyle karşılaştırmak, farklı ölçüleri birbirine karıştırır. Bugün kullanılabilir olan bir yeteneği, rakibin ancak farklı koşullarda bir araya getirebileceği bir yetenekle kıyaslamak da yanıltıcı olur. Kimin avantajlı olduğu sonucuna varmadan önce neyin karşılaştırıldığını netleştirmek gerekir.

Kaynaklar, moral ve arazi, bunları otomatik bir puana dönüştürmeden bu değerlendirmeye dâhil edilebilir. Maddi stoklar sayılabilir; birliklerin durumu işaretlerin yorumlanmasını gerektirir; arazi, bu kaynakların neler yapabileceğini değiştirebilir. Her unsura keyfî sayılar eklemek, belirsizliği bilgiye dönüştürmez.

Varsayımsal bir örnek matrisi açıklığa kavuşturur. Bir güç, elinde ne kadar erzak kaldığını bilir; ancak durumun ne kadar sürebileceğini ve rakibin devam etme olanaklarını bilmez. Envanter bilgisi kesin olabilir, fakat stokların yeterli olup olmadığına ilişkin sonuç yanlış çıkabilir. İçerideki veri hatalı değildir; hata, bilinen bir miktardan varsayılan bir süreye geçiştedir.

Ek bilgi, yararlı olabilmek için bütün şüpheleri ortadan kaldırmak zorunda değildir. Bir varsayımı eleyebilir ya da seçenekleri korumanın daha doğru olduğunu gösterebilir. Böyle bir durumda, geleceğin eksiksiz bir tablosunu sunmadan kararı iyileştirir. Akılcı değerlendirme, eldeki verilerin sağlamadığı bir kesinliği varmış gibi göstermeyi gerektirmez.

Kendini tanımak, ne zaman savaşmamak gerektiğini de bilmektir

Özdeyiş, zafer koşulları arasında ne zaman savaşacağını ve ne zaman kaçınacağını bilmeyi de içeren bir bölümü sona erdirir. 3. bölümdeki saldırı hiyerarşisi içinde ele alınan bu bağlam, hazırlık tamamlandıktan sonra her çatışmayı kabul etme emri olarak yorumlanmasını engeller.

Bu yorumun bir sonucu olarak, bir sınırlamayı bilmek hedef değiştirmeyi, beklemeyi ya da çatışmadan kaçınmayı haklı kılabilir. Bilgi yalnızca zafer olasılığını doğruladığında işe yaramaz. Önemli görünen bir yeteneğin belirli bir görev için yetersiz olduğunu fark etmeye de yardımcı olur.

Dolayısıyla kendini tanımak, güçlü yönlerin bir listesini çıkarmaktan ibaret değildir. Kanıtlanmış bir yeteneği arzudan ayırmayı ve bu yeteneğin hangi koşullarda işlevini yitirdiğini bilmeyi gerektirir. Daha önce benzer bir sorunu çözmüş olmak deneyim kazandırır; mevcut koşulların aynı olduğunu kanıtlamaz.

Ayrıca, bir komutanın korumak istediği imaj, verilerin gösterdikleriyle çelişebilir. Öfke ve egoyla karar vermenin riskleri bu sınırı incelemeye yardımcı olur. Olumsuz bir veriyi kabul etmekle kendi itibarını korumak uğruna göz ardı etmek, ikisi de aynı rapora dayanıyor olsa bile, farklı davranışlardır.

Herhangi bir sonucu, kazananın kendini tanıdığını ve kaybedenin tanımadığını doğrulamak için kullanmaya başladığımızda özdeyişin yararı ortadan kalkar. Bir kararı değerlendirmek için, karar verilmeden önce hangi bilgilerin mevcut olduğunu, bunların hangi sonuçlara varmayı sağladığını ve hangi belirsizliklerin hâlâ sürdüğünü incelemek gerekir. Sonradan ortaya çıkan sonuç, bu yeniden değerlendirme sürecinin yerini tutmaz.

Korkularla başa çıkmak için Sun Tzu’yu okumak bu soruları kişisel sınırlar ve kaynaklar alanına taşır. Bu çağdaş bir uyarlamadır: kişinin kendi duygularını ya da başkalarını düşmana dönüştürmesini gerektirmez.

Kendini tanı: Sun Tzu’da kendini tanıma ve bilgi bölümündeki tüm yazıları görüntüle