Onurlu bir çıkış yolu, aşağılanmayı gerektirmeden bir pozisyonu gözden geçirmeye imkân tanırken anlaşmayı reddetme olanağını da korur. Müzakerede amaç, birine ne pahasına olursa olsun evet dedirtmek değil, kabul edilebilir ve uygulanabilir koşullar bulmaktır.
Sun Tzu’yu müzakereye uyarlarken ticari bir anlaşmayla düşmanın boyun eğdirilmesini birbirinden ayırmak gerekir. Pazarlama ve müzakerede Sun Tzu yaklaşımında, çıkış yolu bırakma fikri alternatifleri araştırmak ve gereksiz bir çatışmayı önlemek için kullanılır; taraflardan birinin tüm sınırlarından vazgeçmesi istenmez.
“Altın köprüler” ve 7. bölümdeki ihtiyat uyarısı
Lionel Giles’ın çevirisinde 7. bölümün 36. kısmı, kuşatılmış orduya bir çıkış yolu bırakmayı ve çaresiz durumdaki rakibe aşırı baskı uygulamamayı önerir. Burada “altın köprüler”, müzakereye ilişkin bir metafordur; söz konusu pasajdan doğrudan bir alıntı değildir.
7. bölümdeki manevralar askeri bağlam içinde bu uyarıyı incelemeye yardımcı olur. Bu fikri ticari bir görüşmeye taşımak amacı değiştirir: çıkış yolu, bilinen koşullara dayanan gerçek bir seçenek olmalı; birinin sonradan yerine getiremeyeceği bir şeyi kabul etmesini sağlamak için tasarlanmış bir görüntüden ibaret kalmamalıdır.
Bu uyarlamayı ayrıca askerî mükemmelliğin en üstün anlamından ayırmak gerekir. Müzakerede ilişkinin korunması da hedeflerden biri olabilir. Ancak bu, bir anlaşmaya varmayı zorunlu kılmaz: her iki taraf da mevcut koşulların kendi çıkarlarına uygun olmadığı sonucuna varabilmelidir.
Bir pozisyon, birinin ne talep ettiğini ifade eder; bir çıkar ise bu talebin hangi ihtiyacı karşılaması gerektiğini açıklar. İstenen süre; bir sunumdan, operasyonel bir ihtiyaçtan ya da üçüncü taraflara verilen bir taahhütten kaynaklanabilir. Bunu anlamak, talebi karşılamayı zorunlu kılmaz; ancak yalnızca kabul ya da ret üzerine kurulu bir tartışmanın dışında kalan seçenekleri değerlendirmeyi mümkün kılar.
Kurgusal bir örnek: fuara yetişmesi gereken bir katalog
Bir şirketin siparişi imzalamadan önce kataloğunun çevirisi için müzakere ettiğini düşünelim. Şirket, dört hafta sonra düzenlenecek bir fuar için tüm malzemenin iki dilde hazır olmasını istiyor. Çeviri bürosu ise redaksiyon dâhil tüm işin altı hafta süreceğini tahmin ediyor. Bu tarihler örneğe aittir ve sektördeki olağan teslim sürelerini yansıtmaz.
Müşterinin çıkarı, ziyaretçilerinin anlayabileceği bilgilerle ürünlerini tanıtmaktır. Ayrıca hangi malzemelerin hazır olacağını kurum içinde açıklaması gerekir. Çeviri bürosu ise üstlendiği işi tamamlayıp gözden geçirebilmeyi ve diğer siparişlerini aksatmamayı amaçlar. Taraflardan birinin ısrar etmesi, bu ihtiyaçlardan hiçbirini ortadan kaldırmaz.
Alternatifler uydurulmadan masaya konur. Müşteri elindeki mevcut malzemeleri kullanıp yalnızca öncelikli ürün föylerini çevirtmeyi ya da başka bir hizmet sağlayıcıya danışmayı düşünebilir. Çeviri bürosu daha dar kapsamlı bir iş önerebilir veya işi reddedebilir. Bir alternatifin var olması, aynı ölçüde avantajlı olduğunu kanıtlamaz; argüman olarak kullanılmadan önce değerlendirilmelidir.
Sınırlar da netleştirilir. Müşteri, gözden geçirilmemiş bilgileri bastırmak istemez ve matbaaya ne göndereceğini zamanında kesinleştirmesi gerekir. Çeviri bürosu sınırsız kapasite ayıramaz ya da dört hafta içinde teslimatın tamamını taahhüt edemez. Bu sınırları açıkça belirtmek, sorunu kabul ettikten sonra gizlemek yerine mümkün olan koşullarda bir anlaşma aramayı sağlar.
İçeriği gözden geçirirken fuarın belirli bir ürün seçkisine odaklanacağını fark ederler. Kataloğun tamamı ile belirli alıcılar için gerekli malzeme arasındaki bu fark, pazar nişleri arayışıyla bağlantılıdır. Bu örnekte amaç, diğer ürünlerin ilgi çekici olmadığını kanıtlamak değil, işin kapsamını belirlemektir.
Alternatif öneri, seçkideki ürün föylerini önce çevirip gözden geçirmek ve dört hafta içinde teslim etmek, geri kalanını ise altıncı haftada tamamlamaktır. Kabul etmeden önce iki taraf da seçkinin sunum ihtiyacını gerçekten karşılayıp karşılamadığını ve iş sıralamasının mevcut kapasiteye uygun olup olmadığını kontrol eder. İşi bölmek, yeni takvimin uygulanabilir olacağını tek başına garanti etmez.
Bu çıkış yolu, somut bir kararın iletilmesini sağlar: tanıtılacak ürünler için gözden geçirilmiş, iki dilde malzeme hazır olacaktır. Kataloğun tamamının biteceğini gerçeğe aykırı biçimde iddia etmeyi gerektirmez. Daha önce farklı bir kapsam duyurulmuşsa değişikliğin açıklanması gerekir; onuru korumak, olayların farklı bir anlatımını uydurmak değildir.
Anlaşma hâlâ isteğe bağlıdır. Şirketin tüm içeriğe gerçekten o tarihte ihtiyacı varsa, aşamalı öneri bu gereksinimi karşılamaz. Bu uyumsuzluğu kabul etmek, sonradan verilen sözler konusunda anlaşmazlığa yol açabilecek belirsiz bir kabul elde etmekten daha yararlı olabilir.
Saygıyı sınırsız tavize dönüştürmeden koşulları nasıl kesinleştirebilirsiniz?
Bu örnekte şöyle bir ifade kullanılabilir: “Bu ürün föylerini fuardan önce gözden geçirilmiş hâlde teslim edebiliriz, kalanları da sonrasında tamamlayabiliriz; ilk aşamaya hangilerinin gireceğini netleştirmemiz gerekiyor.” Bu cümle doğrulanabilir bir seçenek sunar. Müşterinin kişiliğini yargılamaz ve çeviri bürosunun kapasite sınırını projesine ilgi duymamasına bağlamaz.
Sonrasında teslim edilecek malzemeler, dâhil olan revizyonlar ve yanıt tarihleri netleştirilmelidir. Nihai metnin ne zaman geleceği bilinmezken bir teslim tarihini kabul etmek, açıkta kalan bir bağımlılık yaratır. Tarafların takvimi nelerin değiştirebileceğini anlaması için müzakere bu bağımlılığı görünür kılmalıdır.
Tavizlerin de somut bir karşılığı olmalıdır. Kapsamı değiştirmek ya da dosyaları sağlamak, gereken iş miktarını değiştirebilir; daha düşük fiyat istemeyi tekrarlamak ise bu değişikliği açıklamaz. Fiyat savaşlarının yıpratıcı etkisi konusu, karşılığında ne sunulduğunu kontrol etmeden her anlaşmazlığa indirimle yanıt vermenin riskini inceler.
Her koşulu kimin onaylayabileceğini netleştirmek gerekir. Bir kişi öneriyi olumlu bulabilir ama kabul etmek için kurum içinden onay alması gerekebilir. Bu onayı alması için zaman tanımak, her danışmayı düşmanca bir taktik olarak yorumlamaktan farklıdır. Örnekte, karar beklenirken kapasite rezervasyonunun netleştirilmesi gerekir.
Kararlılık tehdit etmeden de ifade edilebilir: nelerin sunulabileceğini, nelerin sunulamayacağını ve bu imkânın ne zamana kadar korunabileceğini açıklayarak. Zaman sınırı, işin gerçek koşullarına dayanmalıdır. Görüşmeyi bitirmek için sahte bir aciliyet yaratmak, bilgiye dayalı bir çıkış yolu sunma fikriyle çelişir.
Anlaşma sağlanamazsa görüşmeyi açık biçimde sonlandırmak, ortada yükümlülük varmış izlenimini önler. Saygı; aldatmayı, gözdağını ya da taraflardan birinin kabul edilemez bulduğu koşulları kabul etmeyi gerektirmez. Öneri reddedilebilir olmalı ve bu ret aşağılamaya dönüşmemelidir.
Gündelik çatışmalarda diplomasi yaklaşımı; çıkarlar, alternatifler ve sınırlar arasındaki ayrımı kişisel anlaşmazlıklara taşır, ancak aile üyelerini ya da iş arkadaşlarını boyun eğdirilmesi gereken rakiplere dönüştürmez.
Pazarlamada Sun Tzu: konumlandırma, satış ve müzakere bölümündeki tüm yazıları görüntüle
