Hoofdstuk 12: aanvallen met vuur en voorzichtigheid bij het nemen van beslissingen

Hoofdstuk 12 begint met een indeling van aanvallen met vuur en eindigt met kritische vragen over oorlogen die uit woede worden begonnen. Daartussen maakt de tekst onderscheid tussen beschikbare middelen, behaalde effecten en gerechtvaardigde beslissingen. De vijfde categorie verdient extra aandacht, omdat commentatoren die niet allemaal op dezelfde manier uitleggen.

Wat onderscheidt de indeling in vijf soorten aanvallen?

De opsomming aan het begin van hoofdstuk 12 combineert materiële doelen met een categorie waarvan de uitleg omstreden is. In de vertaling van Lionel Giles uit 1910 verwijzen de vijf vormen naar soldaten in hun kamp, voorraden, bagagetransporten, opslagplaatsen en vuur dat tussen de strijdende partijen wordt geworpen.

Deze sectie opent het deel over vuur en inlichtingen: hoofdstuk 12 en 13. Vuur wordt hier bestudeerd als een vernietigingsmiddel binnen een veldtocht, niet als een algemene metafoor voor enthousiasme of initiatief. De indeling laat zien welke middelen volgens het traktaat kwetsbaar zijn.

  • Soldaten in het kamp. De eerste categorie richt het geweld op mensen en op de plek waar zij bijeen zijn gebracht. De betekenis ervan mag niet verloren gaan door er simpelweg een aanval op lege installaties van te maken.
  • Voorraden en proviand. De tweede categorie betreft middelen die zijn opgeslagen om het leger te onderhouden. In de aantekeningen van Giles noemt Du Mu voedsel, brandstof en veevoer.
  • Bagagetransporten. De derde categorie betreft de middelen die met de troepenmacht meebewegen. Als je dit alleen vertaalt als uitrusting, verdwijnt het mobiele karakter van die middelen uit beeld.
  • Wapenarsenalen en opslagplaatsen. De vierde categorie verwijst naar opgeslagen goederen. Het verschil met transport zit in de manier waarop ze zijn opgesteld, ook al kan een deel van de opgeslagen goederen hetzelfde zijn.
  • Vuur dat tussen de vijand wordt geworpen. Dit is de uitleg die Giles kiest voor de vijfde categorie. In tegenstelling tot de voorgaande categorieën beschrijft deze formulering vooral een manier om het vuur ergens terecht te laten komen.

De vijfde categorie kan niet worden vastgelegd zonder het vertaalprobleem te benoemen. Giles geeft verschillende verklaringen weer en erkent dat geen ervan hem geheel overtuigt. Daaronder valt een uitleg die verband houdt met wegen of aanvoerroutes en die door sommige commentatoren wordt verdedigd. Zelf kiest hij voor een andere uitleg.

‘Routes’ is dus geen categorie zonder enige basis, maar het is ook niet de oplossing waarvoor Giles heeft gekozen. Het als een onomstreden vertaling presenteren zou een gedocumenteerd verschil uitwissen. Het is nauwkeuriger om de editie te vermelden en bij het uitleggen van een alternatief duidelijk te maken aan wie die uitleg wordt toegeschreven.

De indeling beschrijft ook geen vijf verschillende wapens. Mensen, voorraden en bagage zijn doelen; ze beschrijven geen constructiemethoden. Evenzo duidt ‘arsenaal’ hier een opslagplaats voor wapens aan en is er geen grond om technologieën aan de passage toe te voegen die niet in de opsomming worden genoemd.

Een vernietigend effect is niet hetzelfde als een gegarandeerd voordeel.

In het verdere verloop van het hoofdstuk komen materiële en omgevingsfactoren aan bod, evenals de reactie van de tegenstander. Daarmee wordt het idee begrensd dat de beschikking over een middel volstaat om het gewenste resultaat te bereiken. Het beoogde effect hoeft zich namelijk niet voor te doen.

Een van de waarschuwingen gaat over een situatie waarin de vijandelijke troepen ondanks de brand kalm blijven. Die observatie is belangrijk, omdat hun ontwrichting niet zomaar als vanzelfsprekend kan worden aangenomen. De tactische uitleg van de passage maakt onderscheid tussen een zichtbare verandering in de omgeving en een daadwerkelijk verlies van militaire slagkracht.

De tekst verwijst ook naar seizoenen, winden en de stand van de maan. Die verwijzingen maken deel uit van het observatiekader. Je kunt ze als historische documentatie lezen zonder ze om te vormen tot een actuele weersvoorspelling of ze als operationele instructies te herhalen.

Vervolgens vergelijkt de tekst vuur en water op basis van hun effecten op troepen en hun middelen. Bij Giles wordt de bewegingsbelemmering door water onderscheiden van de vernietiging van goederen die aan vuur wordt toegeschreven. Dit contrast beschrijft functies binnen het betoog, geen universele bewering over alle schade die beide elementen kunnen veroorzaken.

Deze aandacht voor de reactie van de tegenstander houdt verband met de negen situaties in hoofdstuk 11. Druk en gevaar leiden niet noodzakelijk tot het gedrag dat degene die ze inzet verwacht. Een vernietigingsmiddel neemt niet weg dat je moet beoordelen wat er gebeurt.

Waarom woede geen rechtvaardiging is om een oorlog te beginnen

Aan het einde verschuift de aandacht van het gebruikte middel naar de beslissing om te vechten. De heerser en de generaal mogen geen troepen inzetten om persoonlijke woede te botvieren. De waarschuwing vereist niet dat je geen emoties hebt; ze verwerpt het idee dat een tijdelijke emotie voldoende reden is om levens op het spel te zetten.

Het betoog maakt onderscheid tussen twee tijdspannes. Woede kan overgaan en verdriet kan veranderen; de doden keren daardoor niet terug. Het beeld van de verwoeste staat benadrukt het verschil tussen de veranderende stemming van degene die verantwoordelijk is en de gevolgen die anderen moeten dragen.

Zo wordt het verband duidelijk met de risico’s van beslissen uit woede en ego. Als de werkelijke aanleiding een reactie op een belediging is, kan een latere uitleg over prestige die aanleiding verhullen zonder een concreet voordeel op te leveren. Bij de beoordeling moet het doel onder de loep worden genomen, niet alleen de bewoordingen waarmee de beslissing wordt verdedigd.

Stel dat een heerser een beledigend bericht ontvangt en onmiddellijk een militaire reactie eist. Het bericht kan zijn trots hebben gekrenkt, maar bewijst niet dat de veiligheidssituatie is veranderd. Door die twee feiten van elkaar te scheiden, kun je nagaan welke dreiging er bestaat en welke gevolgen een reactie zou hebben.

Die voorzichtigheid toepassen op even stilstaan bij woede en stress is een alledaagse toepassing, geen psychologische behandeling die in het boek wordt beschreven. De passage biedt een criterium om handelingen te rechtvaardigen, geen methode om emoties uit te schakelen.

De noodzaak om de situatie te kennen voordat je middelen inzet, komt terug in de vijf soorten spionnen in hoofdstuk 13. De leesvolgorde voert van het vermogen om schade aan te richten naar de informatie die nodig is om beslissingen te nemen, zonder een van beide voor te stellen als een automatische garantie op de overwinning.

De slotwaarschuwing dwingt je verder te kijken dan het onmiddellijke resultaat. Een handeling kunnen uitvoeren en voldoende redenen hebben om dat te doen, zijn twee verschillende zaken, vooral wanneer de gevolgen niet meer ongedaan kunnen worden gemaakt.

Bekijk alle artikelen in Spionage en aanvallen met vuur bij Sun Tzu: hoofdstukken 12 en 13