12. bölüm, ateşle saldırıları sınıflandırarak başlar ve öfkeyle başlatılan savaşları sorgulayarak sona erer. Bu iki uç arasında metin; mevcut araçları, elde edilen etkileri ve gerekçelendirilmiş kararları birbirinden ayırır. Beşinci tür, yorumcuların onu aynı şekilde yorumlamaması nedeniyle özel dikkat gerektirir.
Beş saldırı türünün sınıflandırmasını farklı kılan nedir?
12. bölümün başındaki sıralama, maddi hedeflerle yorumu tartışmalı olan bir türü bir araya getirir. Lionel Giles’ın 1910 tarihli çevirisinde beş tür; karargâhlarındaki askerleri, erzak depolarını, yük taşıma araçlarını, ambarları ve karşıt kuvvetlerin arasına atılan ateşi kapsar.
Bu bölüm, ateş ve istihbarat: 12. ve 13. bölümler başlıklı kısmı açar. Ateş burada, genel anlamda coşku ya da girişkenlik metaforu olarak değil, bir seferde kullanılan yıkıcı bir araç olarak ele alınır. Sınıflandırma, eserin hangi kaynakları savunmasız gördüğünü incelemeyi sağlar.
- Karargâhtaki askerler. İlk tür, şiddeti hem insanlara hem de onların toplandığı yere yöneltir. Bu türün içeriği, boş tesislere yönelik basit bir eyleme indirgenmemelidir.
- Erzak ve iaşe. İkinci tür, orduyu desteklemek üzere biriktirilen kaynakları hedef alır. Giles’ın notlarında Du Mu; yiyecek, yakıt ve hayvan yemi sayar.
- Yük taşıma araçları. Üçüncü tür, kuvvetin hareketine eşlik eden araçları kapsar. Bunu yalnızca ekipman olarak çevirmek, bu kaynakların hareketli niteliğini göz ardı eder.
- Cephanelikler ve ambarlar. Dördüncü tür, depolanmış malları ifade eder. Taşıma araçlarından farkı, bunların nasıl konumlandırıldığıdır; ancak maddi içeriklerinin bir kısmı örtüşebilir.
- Düşmanın arasına atılan ateş. Giles’ın beşinci tür için benimsediği yorum budur. Önceki türlerden farklı olarak bu ifade, özellikle ateşin nasıl ulaştırıldığını betimler.
Beşinci kategori, çeviri sorunu belirtilmeden kesin bir biçimde tanımlanamaz. Giles çeşitli açıklamalara yer verir ve bunların hiçbirini bütünüyle tatmin edici bulmadığını belirtir. Bazı yorumcuların savunduğu, yollarla ya da ikmal hatlarıyla bağlantılı bir yorum da bunlar arasındadır. Giles’ın kendi çevirisi ise başka bir yorumu izler.
Dolayısıyla “ikmal yolları” geçmişi olmayan, uydurulmuş bir kategori değildir; ancak Giles’ın benimsediği çözüm de bu değildir. Bunu tartışmasız bir çeviri olarak sunmak, kaynaklarda belgelenmiş bir farkı siler. Doğru yaklaşım, kullanılan baskıyı belirtmek ve bir alternatif açıklanırken bu yorumu kime atfettiğini korumaktır.
Sınıflandırma ayrıca birbirinden farklı beş silah sunmaz. İnsanlar, erzak ve yükler hedeftir; silahların yapım mekanizmalarını tarif etmez. Benzer şekilde “cephanelik” burada bir silah deposunu ifade eder ve sıralamada adı geçmeyen teknolojileri metne eklemeyi haklı çıkarmaz.
Yıkıcı bir etki, garantili bir avantaja eşit değildir
Bölümün devamında, hasmın tepkisinin yanı sıra maddi ve çevresel koşullar da ele alınır. Bunların akıl yürütmedeki işlevi, bir araca sahip olmanın istenen sonucu elde etmeye yeteceği düşüncesini sınırlamaktır. Öngörülen etki yine de gerçekleşmeyebilir.
Uyarılardan biri, yangına rağmen karşıt kuvvetlerin soğukkanlılığını koruyabileceğini belirtir. Bu gözlem önemlidir; çünkü onların düzenlerinin bozulduğunu varsaymayı engeller. Pasajın taktik yorumu, çevrede gözle görülür bir değişiklik olmasıyla askerî kapasitenin gerçekten kaybedilmesini birbirinden ayırır.
Metinde mevsimlerden, rüzgârlardan ve Ay’ın konumlarından da söz edilir. Bu göndermeler, eserin gözlem çerçevesinin bir parçasıdır. Bunları tarihî belge olarak okumak, güncel bir hava tahminine dönüştürmeyi ya da operasyonel talimatlar gibi tekrarlamayı gerektirmez.
Ardından ateş ile suyu, kuvvetler ve kaynakları üzerindeki etkileri bakımından karşılaştırır. Giles’ın çevirisinde suyun hareketi durdurması, ateşe atfedilen malları yok etme etkisinden ayrı tutulur. Bu karşıtlık, her iki unsurun yol açabileceği tüm zararlar hakkında evrensel bir iddia değil, savın içindeki işlevleri betimler.
Karşı tarafın tepkisine gösterilen bu dikkat, 11. bölümdeki dokuz durumla bağlantılıdır. Baskı ve tehlike, bunları ortaya çıkaranın beklediği davranışı zorunlu olarak doğurmaz. Yıkıcı bir araç kullanmak, neler olup bittiğini değerlendirme gereğini ortadan kaldırmaz.
Öfke neden savaş başlatmayı haklı çıkarmaz?
Bölümün sonu, kullanılan araçtan savaşma kararına geçer. Hükümdar ve general, kişisel öfkelerini tatmin etmek için askerleri kullanmamalıdır. Bu uyarı, duygusuz olmayı gerektirmez; anlık bir duygunun, insanların hayatını tehlikeye atmak için tek başına yeterli bir gerekçe olamayacağını söyler.
Sav, iki farklı zaman boyutunu birbirinden ayırır. Öfke geçebilir ve hoşnutsuzluk değişebilir; bu olduğunda ölenler geri getirilemez. Devletin yıkılması imgesi, sorumlunun değişen ruh hâliyle başkalarının katlandığı sonuçlar arasındaki farkı vurgular.
Bu, öfke ve egoyla karar vermenin riskleriyle bağlantıyı açıklar. Gerçek neden bir hakarete karşılık vermekse, sonradan itibar üzerine yapılan bir açıklama bunu gizleyebilir ama somut bir avantaj sağlamaz. Değerlendirme, kararı savunmak için kullanılan sözcükleri değiştirmekle yetinmemeli; amacı incelemelidir.
Varsayımsal bir örnekte, bir hükümdar hakaret içeren bir mesaj alır ve derhâl askerî karşılık verilmesini ister. Mesaj gururunu incitmiş olabilir; ancak güvenlik koşullarının değiştiğini göstermez. Bu iki olguyu birbirinden ayırmak, hangi tehdidin var olduğunu ve karşılık vermenin ne gibi sonuçları olacağını sormayı sağlar.
Bu ihtiyatı öfke ve stres karşısında duraklamaya uyarlamak, kitapta yer alan bir psikolojik tedavi değil, gündelik hayata yönelik bir uyarlamadır. Pasaj, eylemlerin gerekçelendirilmesine ilişkin bir ölçüt sunar; duyguları ortadan kaldırma yöntemi değil.
Kaynakları seferber etmeden önce durumu bilme gereği, 13. bölümdeki beş casus türünde de sürer. Okuma sırası, zarar verme kapasitesinden karar vermek için gereken bilgiye geçer; bunların hiçbirini otomatik bir zafer garantisi olarak sunmaz.
Son uyarı, anlık sonucun ötesine bakmayı gerektirir. Bir eylemi gerçekleştirebilmekle bunu yapmak için yeterli gerekçelere sahip olmak, özellikle sonuçları geri döndürülemez olduğunda, birbirinden farklı meselelerdir.
Sun Tzu’da Casusluk ve Ateşle Saldırılar: 12. ve 13. Bölümler bölümündeki tüm yazıları görüntüle
