Dördüncü bölüm, yenilgiye uğramamayı başarmakla kazanma fırsatını bulmayı birbirinden ayırır. Kişinin kendi hazırlığı, rakibini hata yapmaya zorlamaz. Bu ayrım, Sun Tzu’nun ön hazırlıklara neden değer verdiğini ve çatışma başladıktan sonra çözüm aramaya neden güvenmediğini açıklar.
Hazırlanmak, rakibi savunmasız bırakmaktan farklıdır
4. bölüm bir dizi adımla başlar: iyi savaşçılar önce yenilgiye uğramamak için hazırlanır, ardından kazanma fırsatını bekler. Lionel Giles’ın 1910 tarihli çevirisinde, kişinin kendi konumunu güvence altına alması kendisine bağlıdır; rakibini yenme fırsatı ise düşmandan doğar.
Bu ayrım, konumlanma ve taktik: 4–7. bölümler başlıklı kısmı açar. Artık mesele yalnızca bir askerî harekâta başlamanın uygun olup olmadığını değerlendirmek değildir. Çatışmanın koşulları incelenirken açık vermemek için kuvvetin nasıl konuşlandırılacağı da önem kazanır.
“Yenilmezlik” bu pasajdaki hedefi özetleyebilir; ancak her türlü olaya karşı mutlak koruma anlamına gelmez. Bölümün kendisi de iyi bir savaşçının düşmanın yenilgiye uğrayacağını garanti edemeyeceğini kabul eder. Bu ilişkinin yalnızca ilk yarısını okumak, ikinci yarının sınırlandırdığı bir vaat ortaya çıkarır.
Komutan kendi düzenini gözden geçirebilir, kaynaklarını koruyabilir ve gereksiz taahhütlerden kaçınabilir. Rakibinin kararlarını aynı şekilde kontrol edemez. Bir zayıflığın avantaj sağlayabilecek olması, o zayıflığın mutlaka ortaya çıkacağı ya da istenen anda değerlendirilebileceği anlamına gelmez.
Bu ayrım edilgen kalmayı gerektirmez. Hazırlanmak ve gözlemlemek, hemen çatışmaya yol açmasalar da birer faaliyettir. Ayrıca göz alıcı bir hata beklemeyi de gerektirmez: Fırsat, karşı komutanın tek bir beceriksizliğinden değil, koşullar arasındaki ilişkiden doğabilir.
Bu ayrımın tapınakta kazanmanın ne anlama geldiği konusundan farkı kapsamındadır. Önceden yapılan hesaplar, bir kararın koşullarını karşılaştırır. Konuşlanma ise bu değerlendirmenin bir kısmını, harekete geçilebilecek ya da hareketsiz kalınabilecek maddi ve örgütsel bir duruma dönüştürür. Kâğıt üzerinde elverişli görünen bir planın hayata geçmesi için yine de bu hazırlık gerekir.
Savunma, zaferi kolaylaştırma ve kuvvetleri karşılaştırma
Metin, güvenliği savunmayla; zafer kazanma kapasitesini ise taarruzla ilişkilendirir. Giles, bazı yorumcuların ifadenin belirli biçimini farklı yorumladığını belirtir. Burada önemli olan ortak nokta, her durumun taarruz inisiyatifini aynı başarı olasılığıyla üstlenmeye elverişli olmamasıdır.
Bu baskıda yer alan, yerin altına gizlenme ve göğün yükseklerinden belirme imgeleri gizliliğin ve hızın uç noktalarını anlatır. Bunlar doğaüstü bir tekniği tarif etmez. Bu pasajdaki dokuz yer ifadesi de başka bir bölümde ele alınan dokuz durumla karıştırılmamalıdır.
Ardından kazananı değerlendirme ölçütü değişir. Ustalık, herkesin alkışlayacağı bir kahramanlık göstermek zorunda değildir. Etkili bir hazırlık, çarpışmadan önce güçlükleri azalttığı için sonucun kolay elde edilmiş gibi görünmesini sağlayabilir.
Bu, sonucu kararın niteliğinden ayırmayı sağlar. Ağır bedelli bir zafer önlenebilir hataları gizleyebilir; gösterişsiz bir eylem ise isabetli bir değerlendirmenin sonucu olabilir. Bölüm, görünen çabayı tek başına bir ustalık ölçüsü saymak yerine, sonucu mümkün kılan koşulları incelemeye davet eder.
Giles, bu ifadelerden bir diğerini hata yapmadan zafer kazanmak şeklinde çevirir. Bir eylem ölçütü olarak ele alındığında bu ifade, gereksiz yürüyüşlere, temelsiz saldırılara ve kuvveti tehlikeye atan taahhütlere dikkat çeker. Gerçek bir komutanın tüm değişkenleri bilip kontrol edebileceğini kanıtlamaz.
Son kısımda ölçme, tahmin, hesaplama, karşılaştırma ve zafer kavramları sıralanır. Bu dizi, arazi bilgisini kuvvetlerin göreli değerlendirmesine bağlar. Giles, aradaki bazı terimleri tam olarak birbirinden ayırmanın güç olduğunu belirtir. Bu sıralamayı kapalı bir matematik formülüne dönüştürmemek ve başlangıç bölümündeki beş etkenle karıştırmamak gerekir.
Büyük bir ağırlığın çok daha küçük bir ağırlıkla karşılaştırılması, harekete geçmeden önce oluşturulan elverişli dengesizliği örnekler. Birikmiş su imgesiyle yapılan kapanış ise kuvveti serbest bırakabilecek bir düzeni akla getirir. 5. bölümde Shi, Zheng ve Qi araçların birleşiminin, yalnızca bireysel güce bağlı olmayan etkileri nasıl yarattığını açıklar.
Hazırlanma ve beklemeye ilişkin varsayımsal bir örnek
Gerçek bir askerî harekâtla bağlantısı olmayan, harita üzerinde yapılan bir tatbikat düşünelim. Bir kuvvetin, takviye gelene kadar bir mevziyi koruması gerekiyor. Sorumlusu, iletişim kesintisine karşı uygulanacak emirlerin belirsiz olduğunu ve planlanan kaynakların bir kısmının hâlâ hazır olmadığını fark ediyor.
Rakibe karşı bir fırsat aramadan önce bu emirleri açıklığa kavuşturuyor ve görev süresini mevcut imkânlara göre ayarlıyor. Takviyeye ihtiyaç duyması, onun ne zaman geleceğine karar vermesini sağlamaz. Bu nedenle tamamlayabileceği hazırlıklarla yalnızca tahmin edebildiği olayları birbirinden ayırıyor.
Tatbikat sırasında karşı tarafta görünürde bir zayıflık beliriyor. Bundan yararlanmak, mevziden ayrılmayı ve henüz doğrulanmamış bir desteğe bel bağlamayı gerektirecek. Sorumlu kişi bunu yapmamaya karar veriyor. Görünen fırsatı, ilerleme için her imkânı kabul etmek yerine, amacı ve kapasitesiyle ilişkilendiriyor.
Beklemek de alışkanlık hâline getirilmemelidir. Amaç, kaynaklar ya da karşı tarafın konumu değişirse kararın yeniden gözden geçirilmesi gerekir. 6. bölümde boşluk ve doluluk üzerine yapılan çözümleme, hazırlık, kuvvetlerin dağılımı ve değişen koşullar arasındaki bu ilişkiyi genişletir.
Bir spor uyarlaması da benzer bir soru ortaya koyabilir: Takım, düşündüğü hamleyi uygulamaya hazır mı, yoksa kontrol edemediği bir rakip tepkisine mi bel bağlıyor? Bu karşılaştırma, sporda psikolojik ve taktik hazırlık konusuyla bağlantı kurar. Antrenman belirsizliği ortadan kaldırmaz ve rakibin çalışılmış fırsatı sunmak zorunda olduğu anlamına gelmez.
Bir fırsatın o anda bulunmaması, hazırlığı yararsız kılmaz. Koşullar harekete geçmeyi, beklemeyi ya da amacı değiştirmeyi haklı çıkarıyor mu diye karar verirken seçenekleri korumayı sağlar.
Sun Tzu'nun Taktiği: 4–7. bölümlerde düzen ve manevralar bölümündeki tüm yazıları görüntüle
