Sun Tzu ve Clausewitz: Savaşın amaçları, sürtünme ve muharebe

Sun Tzu ve Clausewitz, karar veren bir hasda karşı sonuç elde etmenin yollarını inceler. Aralarındaki farklar, savaşı barışçıl olduğu varsayılan bir gelenekle yıkıcı bir geleneği karşı karşıya getirerek değil; savaşın amaçları, mevcut bilgi ve muharebenin rolü arasındaki ilişkiyi ele alarak ortaya çıkar.

Sun Tzu ile Clausewitz’i karşılaştırırken ikisine de aynı soruları sormak gerekir: Neden savaşılır, karar vermek için hangi bilgiler kullanılabilir ve uygulama plandan saptığında ne olur? Sun Tzu ve diğer stratejistler arasındaki bu karşılaştırma, Doğu ya da Batı’ya tek bir zihniyet atfetmek yerine bu sorunlara odaklanır.

Referans olarak Lionel Giles’ın İngilizce çevirisi olan Savaş Sanatı ile J. J. Graham’ın İngilizce çevirisi olan Savaş Üzerine kullanılmıştır. İspanyolca açıklamalar yeniden anlatımdır. Alıntılanan bölümler, her eserin tezlerini karşılaştırmalı yorumdan ayırt etmeyi sağlar.

Savaşın amaçları ve zaferin kapsamı

Clausewitz, I. kitap, 1. bölümde siyasi amaç ile askerî hedefi ve bu hedefe ulaşmak için harcanan çabayı ilişkilendirir. Hasmın tamamen yok edilmesi, her çatışma için aynı şekilde geçerli bir zorunluluk olarak sunulmaz. Hedefin kapsamı, hangi sonucun yeterli sayılabileceğini belirler.

Sun Tzu, 1. bölümün başında savaşı devletin bekasını ilgilendiren meseleler arasında konumlandırır. 3. bölümde, karşı tarafın topraklarını ve kuvvetlerini bütün hâliyle koruma tercihi başka bir soruyu gündeme getirir: üstünlük sağlandıktan sonra geriye ne kalır? Bu bağlam, askerî mükemmelliğin en yüksek anlamını açıklar.

Bunlar karşılaştırılabilir, ancak eşdeğer olmayan yaklaşımlardır. Clausewitz, siyasi amacın askerî faaliyete nasıl yön verdiğini inceler. Sun Tzu ise sonuca ulaşma yolları arasında tercihler ortaya koyar. Ele geçirilenleri korumak, hedefin sınırlı olacağını garanti etmez; sınırlı bir hedefin peşinden gitmek de sonuçlarının hafif olacağını garanti etmez.

Ayrıca yönetimin amacı ile komutanın uygulamasını birbirinden ayırmak gerekir. İkisi arasındaki ilişki, Sun Tzu ve Machiavelli karşılaştırmasında başka bir açıdan incelenebilir. Herhangi bir kararı «siyasi» diye nitelendirmek, yazarların ona aynı işlevi yüklediğini kanıtlamaya yetmez.

Bilgi, belirsizlik ve sürtünme

Sun Tzu, 13. bölümde hasmı tanıyan kişilerden bilgi edinilmesini ister. Önceden bilgi sahibi olmak yalnızca hesaplama yoluyla ya da durumlar arasındaki benzerlikleri aktarmakla mümkün değildir. Hazırlık, ordunun kendi kaynak envanterinden çıkaramayacağı konular hakkında bilgi gerektirir.

Clausewitz, I. kitap, 6. bölümde pek çok raporun çelişkili, yanlış ya da belirsiz niteliğini inceler. Bu ihtiyat, düşmanı tanımanın değersiz olduğu anlamına gelmez. Eldeki haberlerin istikrarlı ve eksiksiz bir tablo oluşturmadığı koşullarda karar verme sorununa işaret eder.

Vurgu farklılıkları, art arda iki soru sormayı mümkün kılar: İlgili bilgi nasıl elde edilir ve bu bilgiye olduğundan fazla kesinlik atfetmeden nasıl hareket edilir? Bu iki soru arasında zorunlu bir karşıtlık yoktur. Bir bilgi yararlı olabilir; yine de olup bitenlere dair birden fazla açıklama olasılığını açık bırakabilir.

Clausewitz’in I. kitap, 7. bölümde geliştirdiği sürtünme kavramı, farklı bir sorun ekler. Küçük güçlükler, kazalar ve insan kaynaklı sınırlamalar uygulama sırasında birikir. Tutarlı bir plan ile gerçek bir harekât arasındaki farkı yalnızca düşmanı tanımamakla açıklamak mümkün değildir.

Emirlerin geç ulaşması ve planlanan malzemenin eksik olması nedeniyle geciken hayalî bir intikal düşünelim. Hasım hakkında daha fazla bilgi edinmek bu aksaklıkları kendiliğinden gidermez. Bu örnek, dış kaynaklı belirsizlik ile uygulama güçlüklerini birbirinden ayırır: Bir arada görülebilirler, ancak farklı teşhisler gerektirirler.

Sun Tzu da yıpranmadan etkilenmeyen bir ordu tasvir etmez. 2. bölümde savaşın maliyeti harekâtın süresini kaynakların tükenmesiyle ilişkilendirir. Bu bölümü sürtünmeyle birlikte okumak, iki metnin aynı kavramı ortaya koyduğunu iddia etmeden somut sınırlamaları karşılaştırmaya imkân tanır.

Muharebe, kuvvet yoğunlaştırma ve ağırlık merkezi

Sun Tzu’nun muharebe etmeden zafer kazanma tercihi, çatışma ve manevra talimatlarıyla birlikte yer alır. 5. bölüm, muharebe içinde doğrudan ve dolaylı yöntemleri bir araya getirir. Dolayısıyla «dolaylı» her zaman kansız demek değildir: Gerçek bir muharebeye müdahale etme biçimini tanımlayabilir.

Clausewitz, I. kitap, 2. bölümde düşmanın tamamen boyun eğdirilmesinden farklı sonuçları da ele alır. Bununla birlikte muharebeye merkezi bir işlev yükler: Çatışmadan kaçınan bir manevra bile tarafların, savaşmaları hâlinde ne olacağını düşündüklerine bağlı olabilir.

Bu ayrım, fiilen yapılan muharebe ile muharebe olasılığını birbirinden ayırmaya yardımcı olur. Hasmın mevzisi karşısında gerçekleşen bir geri çekilme, taraflar arasında çatışma yaşanmadan da meydana gelebilir ve yine de kuvvetlerin karşılaştırılmasına bağlı olabilir. Çatışmanın yaşanmaması, askerî kapasitenin etkisini yitirdiğini göstermez.

VIII. kitap, 4. bölümde ele alınan ağırlık merkezi de haritadaki merkezden ibaret değildir. Clausewitz, bunu hasmın bütünlüğünün ve harekete geçme kapasitesinin bağlı olduğu unsurlarla ilişkilendirir. Örnekleri arasında bir ordu ve bazı koalisyonlarda çıkar birliği yer alır. Ağırlık merkezinin belirlenmesi, incelenen ilişkilere bağlıdır.

SorunSun TzuClausewitz
Aranan sonuçÜstünlük sağlama ve kapasiteyi koruma yollarını karşılaştırır.Askerî amacı siyasi hedefle ilişkilendirir.
BilgiHasım hakkında bilgi edinmenin önemini vurgular.Raporlardaki belirsizliği inceler.
UygulamaYıpranmayı, örgütlenmeyi ve koşulları dikkate alır.Planlama ile gerçeklik arasındaki sürtünmeyi ele alır.
MuharebeSonuca başka yollarla ulaşılabiliyorsa muharebeden kaçınmayı tercih eder.Muharebe olasılık olarak kalsa bile işlevini inceler.

Bu farklılıklar, metinlere giriş noktalarıdır; birbirinden kesin sınırlarla ayrılmış kategoriler değildir. Sun Tzu’yu şiddet içermeyen bir yazar, Clausewitz’i ise sınırsız yıkım savunucusu olarak gösterdiğinde karşılaştırma kesinliğini yitirir. Bir pasajı karşılaştırırken varsaydığı hedefi, mevcut araçları ve savını ortaya koyduğu koşulları göz önünde bulundurmak gerekir.

Sun Tzu ve Jomini karşılaştırması, dikkati harekât hatlarına, kuvvetlerin yoğunlaştırılmasına ve genel ilkelerle koşullar arasındaki ilişkiye yöneltir.

Sun Tzu, Clausewitz, Machiavelli, Musashi ve Jomini karşılaştırması bölümündeki tüm yazıları görüntüle