Sun Tzu ve Jomini: kuvvetlerin yoğunlaştırılması, arazi ve uyum sağlama

Jomini stratejiyi üsler, hatlar ve belirleyici noktalar üzerinden düzenler. Sun Tzu da mevziler, hareketler ve kuvvetlerin yoğunlaştırılması arasındaki ilişkileri ele alır, ancak farklı kategoriler kullanır. Bu karşılaştırma, mekânsal bir şemanın neleri açıkladığını ve nelerin hâlâ koşullara bağlı olduğunu incelemeyi sağlar.

Sun Tzu ile Antoine-Henri Jomini arasındaki karşılaştırma, geometri ile psikolojiyi karşı karşıya getirmekle çözüme kavuşmaz. Her ikisi de eylemi mevziler, hareketler ve düşmanın koşullarıyla ilişkilendirir. Sun Tzu ve diğer stratejistler kapsamında, bu unsurları nasıl düzenlediklerini ve ilkelerine ne ölçüde geçerlilik atfettiklerini incelemek önemlidir.

Kaynak olarak Sun Tzu’nun Lionel Giles çevirisindeki Savaş Sanatı ile Jomini’nin İngilizcede G. H. Mendell ve W. P. Craighill çevirisiyle Savaş Sanatının Özeti adıyla yayımlanan eseri kullanılmıştır. İspanyolca açıklamalar, metinlerin başka sözcüklerle ifade edilmiş hâlidir.The Art of War olarak kullanılmıştır. İspanyolca açıklamalar, metinlerin başka sözcüklerle ifade edilmiş hâlidir.

Harekât üsleri ve hatları: Jomini’nin geometrisi neyi açıklar?

Jomini, XVIII. maddede harekât üssünü; kaynak ve takviye sağlayan, orduyu destekleyen ve ordunun harekete geçmesine ya da geri çekilmesine olanak tanıyan bölge olarak tanımlar. Bu, mutlaka bir binaya ya da tek bir depoya karşılık gelmez. İşlevi, harekâtla kurduğu ilişkiye bağlıdır.

XXI. maddede harekât bölgeleriyle harekât hatları birbirinden ayrılır. Bir hat, haritada çizilmiş herhangi bir yol değildir; ordunun bir bölgedeki faaliyetleriyle bağlantılıdır. Tümenlerin kullandığı birden fazla güzergâh, aynı harekât hattının parçası olabilir.

Öte yandan haberleşme hatları, kuvvetin mevzilerini ve birliklerini birbirine bağlar. Bu terimleri birbirinden ayrı tutmak, açıklamanın tamamını en kısa yolu seçme sorununa indirgemeyi önler. Bir güzergâh kısa olabilir, ancak gerçekleştirilmek istenen hareketi gerektiği gibi desteklemeyebilir.

Jomini, iç hatları zaman ilişkisi üzerinden tanımlar: Bu hatlar, düşman daha büyük bir kuvvet yoğunlaşmasına karşı koyamadan kuvvetleri bir araya getirmeyi sağlar. Bunların önemi yalnızca bir şeklin merkezini tutmaya bağlı değildir. Hareket kabiliyeti ve kuvvetleri bir araya getirme imkânı da kavramın parçasıdır.

Bu ayrım varsayımsal bir şemayla açıklanabilir. Haritada birbirine yakın iki mevzi, aralarında hızlı bağlantı kurulmasını engelleyen bir arazi engeliyle ayrılmış olabilir. Daha uzaktaki iki mevzi arasında ise kullanılabilir bir bağlantı bulunabilir. Geometrik mesafe ile etkili destek imkânı aynı ölçü değildir.

Sun Tzu, 7. bölümde hareket ile sonuç arasındaki ilişkiyi başka bir şekilde ele alır. 7. bölümdeki manevralar, güzergâhı, harekâta elverişli koşullarda varmanın zorluklarıyla birlikte inceler. Bu karşılaştırma, Çin eserine Jomini’nin teknik terimlerini atfetmeden ortak bir soruyu ele alır.

Kuvvetlerin yoğunlaştırılması ve arazi: sınırlı benzerlikler

Jomini, genel ilkesini açıklarken kuvvetlerin ana kitlesini belirleyici noktalarda toplamayı ve düşman kuvvetlerinin parçalarıyla karşı karşıya getirmeyi önerir. Buna zamanlamayı ve uygulama enerjisini de ekler. Yaklaşım, asker sayılarını saymaktan ibaret değildir: Bu yoğunlaşmanın nerede ve ne zaman sonuç doğurabileceğini açıklamak gerekir.

Sun Tzu da 6. bölümde kendi kuvvetlerini yoğunlaştırmayı düşmanın bölünmesiyle ilişkilendirir. Bu benzerlik, onu yalnızca algıları değiştirmekle ilgilenen bir düşünür olarak sunmayı engeller. Kuvvetlerin maddi düzeni de akıl yürütmesinin bir parçasıdır.

Ancak kuvvetleri yoğunlaştırmak, hepsini herhangi bir yerde toplamak demek değildir. Sorunu açıklamak için, kuvvetlerin bir araya yığılması hareketleri zorlaştırabilir ya da başka yükümlülükleri çözümsüz bırakabilir. Önemli olan, tek başına kuvvet miktarı değil, mevcut kuvvet ile belirli bir görev arasındaki ilişkidir.

Jomini, XIX. maddede önemini coğrafi konumundan alan noktalar ile önemi kuvvetlerin durumuna bağlı olan noktaları birbirinden ayırır. Bir yer her harekâtta kendiliğinden aynı öneme sahip olmaz. Amaç ve mevziler arasındaki ilişkiler, o yeri ele geçirmenin ya da kaybetmenin ne anlama geldiğini değiştirir.

Sun Tzu da davranışı mekânsal koşullarla ilişkilendirir. 10. bölümdeki altı arazi türü; ulaşılabilirliğin, geçitlerin ve mesafelerin basit bir dekor oluşturmadığını gösterir. Komutan, bunların harekât imkânlarını nasıl koşullandırdığını anlamalıdır.

Bu benzerlik, sınıflandırmaların birbirinin karşılığı olduğu anlamına gelmez. Sun Tzu’daki bir arazi kategorisi, Jomini’nin bir üssüne ya da hattına mutlaka karşılık gelmez. Bunları karşılaştırmak için her terimin hangi ilişkiyi anlattığını belirtmek gerekir: yerler arasındaki, kuvvetler arasındaki ya da bir mevzi ile verilen görev arasındaki ilişki.

Sonucun, geriye dönük olarak hangi yerin «belirleyici» olduğuna karar vermesine de izin vermemek gerekir. Bir yorumu değerlendirmek için, o noktanın sonuç ortaya çıkmadan önce neden önemli olduğunu ve hangi seçeneklerin mevcut olduğunu açıklamak gerekir. Bir zaferden sonra ona bu adı vermek, açıklamanın yerini tutmaz.

Genel ilkeler, insani etkenler ve uyum sağlama

Jomini savaşı, insan etkeninin bulunmadığı kesin bir bilim olarak sunmaz. Eserinin sonuç bölümünde ve ekinde karakterin, komutanların yeteneklerinin ve tutkuların etkisinde ısrar eder. Bununla birlikte, genel ilkelerine güçlü bir güven duyar. Her iki görüş de yaklaşımının parçasıdır ve birlikte okunmalıdır.

Bu gerilim öğreticidir: Bir ilke, tekrarlanan sorunları düzenleyebilir, ancak tek başına her sonucu belirleyemez. Kuvvetleri yoğunlaştırmanın uygun olduğunu kabul etmek; hangi noktanın seçileceği, kuvvetlerin gerçekten mevcut olup olmadığı ve planlanan eylemin uygulanıp uygulanamayacağı sorularını açık bırakır.

Jomini, XXI. maddede ilk planı değiştiren olaylar sonucunda ortaya çıkan hatları ele alır. Bu kategori, onun söz dağarcığının bir harekât sırasında gerçekleşen değişiklikleri de kapsadığını gösterir. Geometrik bir betimleme, koşullar ortadan kalktığında güzergâhın mutlaka korunması gerektiği anlamına gelmez.

Sun Tzu, uyum sağlamayı başka imgeler ve ayrımlarla ifade eder. 6. bölüm, düşmandan bağımsız, sabit bir biçim fikrini reddeder. Jomini ile birlikte okunduğunda bu karşıtlık, gözlemlemeye yardımcı olan bir şemayla durumu öğrenmeden önce karar vermeyi amaçlayan bir reçeteyi birbirinden ayırmayı sağlar.

Ana güzergâhı artık kullanılamayan hayalî bir plan düşünelim. Haritada çizilen yönü korumak, projenin görünüşünü sürdürür, ancak uygulanabilirliğini değil. Planı gözden geçirmek, hangi bağlantıların hâlâ açık olduğunu ve hangi hedefe ulaşılabileceğini kontrol etmeyi gerektirir. Hattı değiştirmek, amaçtan vazgeçmek anlamına gelmeyebilir.

Sun Tzu ve Clausewitz, uygulamadaki zorluklar konusunu sürtünme kavramı üzerinden ele alır. Bu karşıtlık, Jomini’nin belirsizlik ve insani etkenler hakkında kabul ettiklerini göz ardı etmek ya da üç düşünürün ortak bir terminoloji kullandığını ileri sürmek için kullanılmamalıdır.

Bir strateji şeması karşısında sorulması gereken, neyi gösterdiği ve hangi soruları cevapsız bıraktığıdır. Bir harita mekânsal ilişkileri gösterebilir; ancak kaynakların mevcut olduğunu, emirlerin anlaşıldığını ya da düşmanın nasıl karşılık vereceğini tek başına kanıtlamaz. Bu sınırları belirlemek, Jomini ile Sun Tzu’yu birini formüle, diğerini açıklanamaz bir sezgiye indirgemeden karşılaştırmayı sağlar.

Sun Tzu ve Musashi; gözlem, ritim ve öğrenme konularını ele alırken bireysel uygulama ile kuvvetlerin koordinasyonunu birbirinden ayırarak tartışmayı sürdürmeye olanak tanır.

Sun Tzu, Clausewitz, Machiavelli, Musashi ve Jomini karşılaştırması bölümündeki tüm yazıları görüntüle