Yinqueshan metinleri, yüzyıllar boyunca aktarılan eserlerin incelenmesi için maddi kanıt sunar. Bu metinleri okurken korunan tabletleri, editoryal yeniden kurguyu ve her parçadan çıkarılabilecek sonuçları birbirinden ayırmak gerekir.
Yinqueshan metinleri, Çin askerî eserlerinin aktarımını maddi kalıntılar üzerinden incelemeyi mümkün kılar. Sun Tzu’nun yazmaları ve çevirileri bağlamında, bu arkeolojik kanıtı editörlerin ve çevirmenlerin sonradan sunduğu yorumlardan ayırmak gerekir.
1972’de Yinqueshan’da neler bulundu?
Buluntu, 1972’de Çin’in Shandong eyaletindeki Linyi’de bulunan Yinqueshan’da ortaya çıkarıldı. Yazmalar, Batı Han dönemine ait mezarlardan çıkarılmıştı. Mezar bağlamı, yalnızca yüzyıllar boyunca aktarılmış kopyalara dayanmadan, fiziksel olarak korunmuş eski belgelerin incelenmesini sağlar.
Yazı malzemesi parşömen değil, bambuydu. Yazılar, bir bütünün parçaları olarak incelenmesi gereken dar tabletlerin üzerine yazılmıştı. Tabletlerin biçimi, uzunluğu, yazı üslubu ve bağlama noktaları, nasıl düzenlenmiş olabileceklerine dair bilgi verir. Basılı bir edisyon bu malzemeleri kesintisiz sayfalara dönüştürür; ancak bu süreklilik, yeniden kurma çalışmasının sonucudur.
Bir çeviri okunurken bu maddi fark önem taşır. Cümleler arasındaki bir kopukluk fiziksel bir kayba karşılık gelebilir; görünüşte açık bir sıralama, araştırmacıların önerdiği düzene bağlı olabilir. Bir tabletin fotoğrafı, yazıya aktarımı ve okura yönelik çevirisi birbiriyle ilişkili belgelerdir, ancak farklı sorulara yanıt verirler.
Yazım, kopyalama ve gömülme tarihleri de birbirinden ayrılmalıdır. Bir eserin mezarda bulunması, kopyalanan metnin mezar kapatılmadan önce mevcut olduğunu söylemeye imkân verir. Ancak metnin ilk kez ne zaman yazıldığını ya da ne kadar süredir dolaşımda olduğunu kendiliğinden göstermez. Bu tarihleri birbirine karıştırmak, nüshanın eskiliğini nesnenin içermediği bir yaşam öyküsüne dönüştürür.
Sun Tzu, Sun Bin ve koleksiyondaki diğer metinler
Belirlenen malzemeler arasında, Sun Tzu’nun Savaş Sanatı adlı eserinin on üç bölümüne karşılık gelen parçalar, onunla ilişkilendirilen başka pasajlar ve Sun Bin’e atfedilen bir inceleme yer alır. Koleksiyonda başka eski metinler de bulunur. Dolayısıyla Yinqueshan tek bir eserin adı değildir.
Birbirinden ayrı iki incelemenin bulunması, bu eserlerin metin geleneklerini karıştırmamak için maddi bir dayanak sağlar. Sun Tzu ile Sun Bin arasındaki farklara bakarken akılda tutulması gereken nokta budur. Farklı eserleri belirlemek, geleneksel biyografilerin yazarlarına atfettiği tüm olayları doğrulamakla aynı şey değildir.
Sun Bin’in askerî incelemesi söz konusu olduğunda, eserin günümüze kesintisiz aktarılmış bir biçimde ulaşmayan içeriğine erişim, bu metnin yeniden ortaya çıkarılmasıyla mümkün oldu. Yeniden kuruluşu ayrı olarak incelenmelidir: açıklama yapılmadan Sun Tzu’nun on üç bölümüne eklenmesi, farklı metinlerden oluşan ve yanıltıcı biçimde tek bir yazara atfedilen bir kitap ortaya çıkarır.
Koleksiyonda Çin düşüncesinin başka alanlarıyla ilgili yazılar da bulunur. Bu bilgi, buluntunun bağlamını genişletir: askerî belgeler, yorumları Sun Tzu’nun bilinen sözlerini aramaya indirgenemeyecek, farklı düşünsel ilgi alanlarını içeren bir koleksiyonun parçasıydı.
Bu nedenle bulunan bir parçanın önce hangi bütüne ait olduğunu belirlemek gerekir. Bir tabletin diğerinin yanında bulunması, ikisinin aynı bölümü oluşturduğunu kanıtlamaz; tematik benzerlik de bir pasajın tamamını en tanınmış yazara atfetmek için yeterli değildir. Ortak bağlam araştırmaya yön verir, ancak her metnin ayrı ayrı belirlenmesinin yerini tutmaz.
Aktarılan metnin incelenmesinde neler değişiyor?
Kazılarda bulunan yazmalarla aktarılmış metinlerin karşılaştırılması, örtüşmeleri doğrulamayı ve farklılıkları incelemeyi sağlar. Tanınabilir bir pasajın korunduğu yerlerde metnin ifade edilişi karşılaştırılabilir; malzemenin eksik olduğu yerlerde ise karşılaştırmanın sınırları vardır. Bu nedenle “geleneksel metin biçimini doğruladı” ifadesi, eksiksiz bir özdeşliğin kanıtı olarak kullanıldığında fazlasıyla kapsamlı kalır.
Bir örtüşme, belirli bir pasajdaki sürekliliği belgeleyebilir. Bir farklılık ise başka olasılıkları gündeme getirir: yazım varyantı, alternatif bir okuma ya da aktarım sırasında yapılmış bir değişiklik. Bunlar arasında karar vermek için gerekçeler gerekir. En eski nüsha da kendiliğinden hatasız sayılmaz; sonraki bir metin biçimi de yalnızca tarihi daha geç olduğu için göz ardı edilmemelidir.
Yeniden kurma çalışması; fotoğrafların, arka yüzdeki işaretlerin, parçalar arasındaki bağlantıların, bölüm sınırlarının ve karakterlerin okunmasının incelenmesini içerebilir. Bu işlemler, bugün parça parça korunmuş malzemelerin geçmişte nasıl bir araya geldiğine dair öneriler sunmayı mümkün kılar.
Bu çalışma, eleştirel bir edisyonun ne kattığını anlamaya yardımcı olur: korunanı, yeniden kurulmuş olanı ve tartışmalı noktaları birbirinden ayırmayı sağlar. Kesintisiz bir anlatı sunan çeviri, ilk okuma için kullanışlı olabilir; ancak hangi sözcüklerin malzeme üzerinde gerçekten görülebildiğini anlamak için yeterli değildir. Bir varyantı incelemek için yazıya aktarımlar ve ilgili editoryal açıklamalar gerekir.
Kitabın Batı’daki tarihi, aktarımının başka bir evresine aittir. Amiot’nun çevirisi, 1772’de yayımlandı; buluntudan iki yüzyıl öncesine dayanır. Basit bir kronolojik gerçek olarak, kazılarda ortaya çıkarılan bu malzemeleri içermesi mümkün değildi. Bu durum, olası kaynaklarını sınırlar; ancak yayın tarihini, çalışmasına yönelik otomatik bir değerlendirmeye dönüştürmez.
Giles ile Griffith’in karşılaştırmasına bakarken de aynı ayrımı gözetmek gerekir: tarihî bir çeviri ile yazmaları tartışan bir edisyon farklı ihtiyaçlara yanıt verir. Yinqueshan’a ilişkin bir bilgiyi doğrulamak için sorulması gereken, iddiayı hangi parçanın ya da araştırmanın desteklediğidir.
1972’de Yinqueshan’da neler bulundu?
Buluntu, 1972’de Çin’in Shandong eyaletindeki Linyi’de bulunan Yinqueshan’da ortaya çıkarıldı. Yazmalar, Batı Han dönemine ait mezarlardan çıkarılmıştı. Robin D. S. Yates’in 1994’te Early China dergisinde yayımlanan araştırması, incelediği mezarın Han Wudi’nin saltanatının ilk yıllarına ait olabileceğini belirtir. Dolayısıyla bu, modern dönemde satın almalarla oluşturulmuş bir koleksiyon değil, eski bir mezar bağlamıdır.
:chatgpt-content-reference{index="0"}Yazı malzemesi parşömen değil, bambuydu. Yazılar, bir bütünün parçaları olarak incelenmesi gereken dar tabletlerin üzerine yazılmıştı. Tabletlerin biçimi, uzunluğu, yazı üslubu ve bağlama noktaları, nasıl düzenlenmiş olabileceklerine dair bilgi verir. Basılı bir edisyon bu malzemeleri kesintisiz sayfalara dönüştürür; ancak bu süreklilik, yeniden kurma çalışmasının sonucudur.
:chatgpt-content-reference{index="1"}Bir çeviri okunurken bu maddi fark önem taşır. Cümleler arasındaki bir kopukluk fiziksel bir kayba karşılık gelebilir; görünüşte açık bir sıralama, araştırmacıların önerdiği düzene bağlı olabilir. Bir tabletin fotoğrafı, yazıya aktarımı ve okura yönelik çevirisi birbiriyle ilişkili belgelerdir, ancak farklı sorulara yanıt verirler.
Yazım, kopyalama ve gömülme tarihleri de birbirinden ayrılmalıdır. Bir eserin mezarda bulunması, kopyalanan metnin mezar kapatılmadan önce mevcut olduğunu söylemeye imkân verir. Ancak metnin ilk kez ne zaman yazıldığını ya da ne kadar süredir dolaşımda olduğunu kendiliğinden göstermez. Bu tarihleri birbirine karıştırmak, nüshanın eskiliğini nesnenin içermediği bir yaşam öyküsüne dönüştürür.
Sun Tzu, Sun Bin ve koleksiyondaki diğer metinler
Belirlenen malzemeler arasında, Sun Tzu’nun Savaş Sanatı adlı eserinin on üç bölümüne karşılık gelen parçalar, onunla ilişkilendirilen başka pasajlar ve Sun Bin’e atfedilen bir inceleme bulunur. Koleksiyonda ayrıca Weiliaozi adlı eserden, Yanzi chunqiu adlı eserden ve Altı Strateji adlı eserden malzemeler yer alır. Dolayısıyla Yinqueshan tek bir eserin adı değildir.
:chatgpt-content-reference{index="2"}Birbirinden ayrı iki incelemenin bulunması, bu eserlerin metin geleneklerini karıştırmamak için maddi bir dayanak sağlar. Sun Tzu ile Sun Bin arasındaki farklara bakarken akılda tutulması gereken nokta budur. Farklı eserleri belirlemek, geleneksel biyografilerin yazarlarına atfettiği tüm olayları doğrulamakla aynı şey değildir.
Sun Bin’in askerî incelemesi söz konusu olduğunda, eserin günümüze kesintisiz aktarılmış bir biçimde ulaşmayan içeriğine erişim, bu metnin yeniden ortaya çıkarılmasıyla mümkün oldu. Yeniden kuruluşu ayrı olarak incelenmelidir: açıklama yapılmadan Sun Tzu’nun on üç bölümüne eklenmesi, farklı metinlerden oluşan ve yanıltıcı biçimde tek bir yazara atfedilen bir kitap ortaya çıkarır.
:chatgpt-content-reference{index="3"}Külliyatta yin ve yang ile ilişkili yazılar da bulunur. Yates araştırmasını bu metinlerden birkaçına adamış; bunların yazıya aktarılması, yeniden düzenlenmesi ve çevrilmesi üzerinde özellikle çalışmıştır. Bu bilgi, buluntunun bağlamını genişletir: askerî belgeler, yorumları Sun Tzu’nun bilinen sözlerini aramaya indirgenemeyecek, farklı düşünsel ilgi alanlarını içeren bir koleksiyonun parçasıydı.
:chatgpt-content-reference{index="4"}Bu nedenle bulunan bir parçanın önce hangi bütüne ait olduğunu belirlemek gerekir. Bir tabletin diğerinin yanında bulunması, ikisinin aynı bölümü oluşturduğunu kanıtlamaz; tematik benzerlik de bir pasajın tamamını en tanınmış yazara atfetmek için yeterli değildir. Ortak bağlam araştırmaya yön verir, ancak her metnin ayrı ayrı belirlenmesinin yerini tutmaz.
Aktarılan metnin incelenmesinde neler değişiyor?
Kazılarda bulunan yazmalarla aktarılmış metinlerin karşılaştırılması, örtüşmeleri doğrulamayı ve farklılıkları incelemeyi sağlar. Tanınabilir bir pasajın korunduğu yerlerde metnin ifade edilişi karşılaştırılabilir; malzemenin eksik olduğu yerlerde ise karşılaştırmanın sınırları vardır. Bu nedenle “geleneksel metin biçimini doğruladı” ifadesi, eksiksiz bir özdeşliğin kanıtı olarak kullanıldığında fazlasıyla kapsamlı kalır.
Bir örtüşme, belirli bir pasajdaki sürekliliği belgeleyebilir. Bir farklılık ise başka olasılıkları gündeme getirir: yazım varyantı, alternatif bir okuma ya da aktarım sırasında yapılmış bir değişiklik. Bunlar arasında karar vermek için gerekçeler gerekir. En eski nüsha da kendiliğinden hatasız sayılmaz; sonraki bir metin biçimi de yalnızca tarihi daha geç olduğu için göz ardı edilmemelidir.
Yeniden kurma sorunları belgelenmiştir. Kasım 2015’te Tsinghua’da yapılan bir çalışma toplantısında kızılötesi ve renkli fotoğraflar, arka yüzdeki işaretler, parçalar arasındaki bağlantılar, bölüm sınırları ve karakterlerin okunması incelendi. Ekip, yayın hazırlığı sırasında yazmaların maddi düzenine nasıl bağlı kalınacağını da tartıştı.
:chatgpt-content-reference{index="5"}Bu çalışma, eleştirel bir edisyonun ne kattığını anlamaya yardımcı olur: korunanı, yeniden kurulmuş olanı ve tartışmalı noktaları birbirinden ayırmayı sağlar. Kesintisiz bir anlatı sunan çeviri, ilk okuma için kullanışlı olabilir; ancak hangi sözcüklerin malzeme üzerinde gerçekten görülebildiğini anlamak için yeterli değildir. Bir varyantı incelemek için yazıya aktarımlar ve ilgili editoryal açıklamalar gerekir.
Kitabın Batı’daki tarihi, aktarımının başka bir evresine aittir. Amiot’nun çevirisi, 1772’de yayımlandı; buluntudan iki yüzyıl öncesine dayanır. Basit bir kronolojik gerçek olarak, kazılarda ortaya çıkarılan bu malzemeleri içermesi mümkün değildi. Bu durum, olası kaynaklarını sınırlar; ancak yayın tarihini, çalışmasına yönelik otomatik bir değerlendirmeye dönüştürmez.
:chatgpt-content-reference{index="6"}Giles ile Griffith’in karşılaştırmasına bakarken de aynı ayrımı gözetmek gerekir: tarihî bir çeviri ile yazmaları tartışan bir edisyon farklı ihtiyaçlara yanıt verir. Yinqueshan’a ilişkin bir bilgiyi doğrulamak için sorulması gereken, bu iddiayı hangi parçanın ya da araştırmanın desteklediğidir; bir tanıtım metninde kaç kez tekrarlandığı değil.
Bu yazmalara dayanan bir edisyona başvururken, kullanılan parçaların belirtilip belirtilmediğini ve korunan sözcüklerle önerilen yeniden kurulumların birbirinden ayrılıp ayrılmadığını kontrol edin.
Sun Tzu çevirileri: el yazmaları, versiyonlar ve okuma ölçütleri bölümündeki tüm yazıları görüntüle
