
Bij het bestuderen van vertalingen van Sun Tzu moet je onderscheid maken tussen de overgeleverde tekst, de versie van de vertaler en de bijbehorende commentaren. Deze verkenning verbindt de manuscripten van Yinqueshan met Amiot, Giles, Griffith en Cleary en stelt vragen voor om edities te vergelijken zonder ervan uit te gaan dat ze allemaal dezelfde inhoud bieden.
Yinqueshan: de manuscripten en de overlevering van de tekst
De in 1972 teruggevonden manuscripten van Yinqueshan zijn op bamboe geschreven. De bestudering ervan maakt deel uit van de materiële geschiedenis van teksten: ze biedt de mogelijkheid om oude tekstgetuigen te onderzoeken en die in verband te brengen met later overgeleverde versies. De bewaard gebleven drager, het werk dat erop staat en de datum waarop het is samengesteld, zijn verschillende zaken.
De verkenning van de bamboemanuscripten van Yinqueshan werkt de context van de vondst en de relatie met de werken die aan Sun Tzu en Sun Bin worden toegeschreven verder uit. Een oude tekstgetuige terugvinden maakt het mogelijk teksten te vergelijken; het betekent niet dat alle latere versies ongewijzigd zijn gebleven.
Tekstueel bewijs mag ook niet worden verward met biografisch bewijs. Een manuscript en een verhaal over het leven van een auteur beantwoorden verschillende vragen. Het debat over het bestaan van Sun Tzu onderzoekt dat verschil en de beperkingen van elk type bewijs.
Amiot, Giles, Griffith en Cleary: verschillende leesroutes
Amiot en de westerse receptie
De editie van Amiot uit 1772 is een goed vertrekpunt voor een verkenning van de westerse receptie van het traktaat. Om deze te bestuderen, moet je de redactionele context vaststellen en onderscheid maken tussen de tekst die aan de lezer wordt voorgelegd en de toelichtingen erbij.
De geschiedenis van Amiots vertaling richt zich op die overlevering. Om de plaats ervan in de receptie van Sun Tzu te begrijpen, is het belangrijk te onderzoeken welk werk is gepubliceerd en hoe het werd gepresenteerd, voordat je zonder documentatie invloed op specifieke lezers veronderstelt.
Giles en Griffith: termen, aantekeningen en militair lezen
De vertalingen van Giles uit 1910 en Griffith uit 1963 bieden een andere mogelijkheid tot vergelijking. De analyse kan zich richten op de weergave van termen, militaire toelichtingen en de verhouding tussen de hoofdtekst en de aantekeningen.
De vergelijking tussen Giles en Griffith ordent deze criteria. Om een passage te vergelijken, moet je nagaan of een verschil voortkomt uit de vertaling, uit een toegevoegde toelichting of uit de manier waarop de editie beide elementen presenteert. De lengte van een commentaar bepaalt op zichzelf niet of het nuttig is voor alle lezers.
Cleary en de filosofische interpretatie
Clearys lezing biedt een ingang tot de filosofische en taoïstische interpretatie van het traktaat. Hier is het onderscheid tussen vertaling en commentaar bijzonder relevant: een toelichting kan concepten met elkaar in verband brengen, zonder dat die relatie op dezelfde manier in de vertaalde tekst wordt verwoord.
De studie van de interpretatie van Thomas Cleary werkt dit perspectief verder uit. Een door een uitlegger voorgestelde verwantschap bewijst op zichzelf geen rechtstreekse historische invloed tussen auteurs.
Waar je op moet letten bij het vergelijken van edities
De keuze hangt af van wat je wilt lezen. Deze leidraad onderscheidt interesses en vergelijkingsvragen; hij rangschikt vertalingen niet op kwaliteit.
| Vertaler | Focus van de leesroute | Interesse van de lezer |
|---|---|---|
| Amiot | Westerse receptie en publicatiecontext. | Onderzoeken hoe het traktaat aan andere lezers werd gepresenteerd. |
| Giles | Terminologie, vertaling en commentaren. | De formulering van passages en de toelichtingen erbij onderzoeken. |
| Griffith | Interpretatie van militaire vraagstukken. | De concepten in verband brengen met een strategische lezing van de tekst. |
| Cleary | Filosofische en taoïstische interpretatie. | Het traktaat onderscheiden van de verbanden die in het commentaar worden voorgesteld. |
Controleer bij een Nederlandstalige editie wie de vertaling heeft gemaakt en hoe die zich verhoudt tot de versie die op de omslag wordt vermeld. De naam van een vertaler of commentator volstaat niet om te weten hoe die specifieke editie tot stand is gekomen.
Vergelijk vervolgens dezelfde passage en de bijbehorende aantekeningen. Kijk welke informatie elke versie biedt om je vraag te beantwoorden en of je de vertaalde tekst gemakkelijk van het commentaar kunt onderscheiden. Dat levert een concreter criterium op dan zoeken naar een editie die zogenaamd voor elk doel beter is.
De gids bij De kunst van het oorlogvoeren ordent het lezen per hoofdstuk. Noteer bij het wisselen van editie het hoofdstuk en de passage, zodat je de behandeling ervan kunt vergelijken zonder alleen af te gaan op de titel die elke vertaling eraan geeft.




