3. bölüm, askerî seçenekleri neleri elde etmeyi ve korumayı mümkün kıldıklarına göre sıralar. Hiyerarşi, düşmanın planlarıyla başlar ve kuşatmayı en alt sıraya koyar. Tartışma; kuvvetlerin oranı, general ile hükümdar arasındaki ilişki ve karar vermek için gereken bilgiyle devam eder.
Saldırı seçenekleri neden birbirinin yerine kullanılamaz?
Lionel Giles’ın 1910 tarihli çevirisinde 3. bölüm, düşmanın ülkesini ve kuvvetlerini yok etmek yerine onları sağlam ve bütün hâlde ele geçirmeyi tercih ederek başlar. Bu ölçüt, sonraki hiyerarşiyi yorumlamaya yardımcı olur: bir hedefe ulaşmak ile üzerinde işlem yapılmak istenen şeyi yerle bir etmek aynı sonucu doğurmaz.
Bu düşünce, güç kullanımından bütünüyle vazgeçmek anlamına gelmez. Eser, düşmanın nasıl boyunduruk altına alınabileceğini incelemeyi sürdürür. Askerî mükemmelliğin en yüce anlamı bu ideali daha ayrıntılı ele alır; bölümü bütünüyle anlamak için, araç seçimine yön veren ölçütleri incelemeye devam etmek gerekir.
Sıralama şu şemayla gösterilebilir. Her düzey farklı bir hedefe yöneliktir; bu nedenle bir harekâtın adını değiştirmek, onu daha üst bir kategoriye taşımaya yetmez.
- Planlara yönelmek: düşmanın niyetini ya da tasarısının bağlı olduğu koşulları boşa çıkarmak.
- İttifaklara yönelmek: düşmanın konumunu güçlendiren desteği elde etmesini veya bir araya getirmesini önlemek.
- Orduyla karşı karşıya gelmek: konuşlanmış kuvvetleriyle çarpışarak karşı koyuşu sona erdirmek.
- Şehirleri kuşatmak: tahkim edilmiş bir mevziye karşı kaynak harcamak; metin, mümkün olduğunda bu seçenekten kaçınılmasını öğütler.
İlk öncelik, düşmanın ne elde etmeye çalıştığını anlamayı gerektirir. Bir eylem, düşmanın planını değiştirmeden onu rahatsız edebilir. Rahatsızlık vermekle tasarısının koşullarını değiştirmek arasındaki fark, stratejiye saldırmanın ne anlama geldiğini açıklar; bu kavramı her türlü aldatma ya da güç gösterisine indirgemez.
Giles, ikinci düzeydeki bölümü düşman kuvvetlerinin birleşmesini önlemek şeklinde çevirir ve bunu müttefiklerinden ayrı düşürmek üzerinden açıklar. Sun Tzu’da ittifakların rolü bu boyutu incelemeye imkân verir. Kısa ifade, rüşveti ya da harfi harfine çeviriymiş gibi eklenebilecek diplomatik manevralar listesini sıralamaz.
Kuşatmanın maddi yönü açıklanır: donanım hazırlamak, uzun süren çalışmalar yürütmek ve sabırsızlığın generali maliyetli bir saldırı emri vermeye sürüklemesi riski. Hiyerarşide alt sırada yer alması, 2. bölümde savaşın maliyetiyle bağlantılıdır. Yıkım ve harcanan zaman, elde edilenin değerini azaltabilir.
Mevcut kuvvet ve komutanın sorumlulukları
Bölüm ayrıca üstünlük, eşitlik ve yetersizlik durumlarını birbirinden ayırır. Sayısal oranlar verir ve bunları farklı hareket imkânlarıyla ilişkilendirir. İki miktarın girilip savaşın sonucunun elde edileceği bir formül sunmaz. Karşılaştırma yapılırken, eserin ele aldığı diğer koşullar da göz önünde tutulmalıdır.
Giles ayrıca Zhang Yu’nun, sayısal farkın başka niteliklerle dengelenebileceğine ilişkin açıklamasına yer verir. Bu, metinde bulunan ek bir sayı değil, bir yorumcunun açıklamasıdır. Bunun yararı, sıralamanın tüm savaşçılar ve koşullar eşdeğermiş gibi okunmasını önlemesidir.
Varsayımsal bir örnek, sınırı açıklığa kavuşturur. Sayıları aynı olan iki kuvvet, hazırlık, dağınıklık ya da ikmal bakımından farklı durumlarda olabilir. Mevcut asker sayısının eşitliği bir soruyu yanıtlar, ancak diğerlerini açıkta bırakır. Bölüm, sırf sayısal karşılaştırma elverişli çıktı diye savaşmayı zorunlu kılmaz.
Generalin yeteneği, devletin gücüyle ilişkilendirilir. Ardından metin, hükümdarın ordusuna zarar verebileceği üç yolu inceler. İlk yol, kuvvetin bunu yapamayacağını bilmeden ilerleme ya da geri çekilme emri vermektir. Sorun emir verilmesi değil, emrin gerçek imkânlardan kopuk olmasıdır.
İkinci uyarı, ordunun kendine özgü koşullarını göz ardı ederek onu yönetmekle ilgilidir. Giles, üçüncü uyarıyı, subayların ayırt etme yetisi ya da koşulları kavrama becerisi gözetilmeden görevlendirilmesi şeklinde yorumlar. Her ikisi de riskin bir bölümünü ordunun kendi örgütlenmesine yerleştirir: Bir kuvvet, düşman onu yenilgiye uğratmadan önce tutarlılığını kaybedebilir.
Bu müdahale eleştirisi, generalin her türlü siyasi konuda sınırsız yetkisi olduğunu öne sürmez. Ele alınan mesele, askerî bir durumda karar verme yetkinliğidir. Operasyonel özerkliği sorumluluğun yokluğuyla karıştırmak, bölümde açıklananların ötesine geçer.
Bir seçenek belirleyen kişi hangi bilgilere ihtiyaç duyar?
Bölümün sonlarına doğru, zafer olasılığını anlamaya yarayan beş koşul sıralanır: ne zaman savaşılacağını, ne zaman kaçınılacağını bilmek; farklı büyüklükteki kuvvetleri yönetebilmek; ortak bir iradeyi korumak; hazırlıksız bir düşmana karşı hazırlıklı olmak ve hükümdarın zararlı müdahaleleri olmadan görev yapabilen bir generale sahip olmak.
Bu sıralama 3. bölüme aittir. Bazı konular örtüşse de 1. bölümdeki beş etkeni tekrarlamaz. Buradaki işlevi, bir seçeneği belirleyip uygulamak için gereken yetenekleri bir araya getirmektir; bunlara sahip olduğunu ileri sürene otomatik bir zafer garantisi vermek değil.
Hazırlık ile fırsat arasındaki ilişki, 4. bölümdeki düzenlemeler ile devam eder. Örgütlü olmak, kişinin kendi zayıflıklarından bazılarını önlemesini sağlar; ancak düşmanı bir fırsat sunmaya zorlamaz. Bu nedenle bölümün incelemesi, genel bir saldırı emriyle sona ermez.
Başkalarını ve kendini tanımaya ilişkin son özdeyiş bu bağlamda okunmalıdır. Kişinin kendisi hakkındaki bilgisi sınırlarını fark etmesine yardımcı olur; düşmana ilişkin bilgi ise onun ne yapmaya çalıştığını ve elindeki araçları değerlendirmeyi sağlar. Bölüm, her bilgi birleşimine istatistiksel yüzdeler atamaz.
Hiyerarşi yol gösterir, ancak teşhis gerektirir. Düşmanın hedefi, destekçileri ve kendi kuvvetinin kapasitesi anlaşılmadan, bir seçeneğin neden diğerine tercih edileceğini gerekçelendirmek imkânsızdır. Öncelikler listesi, onu uygulamaya imkân veren bilginin yerini tutmaz.
Bir eylemin etkililiğini değerlendirmeden önce, neyi değiştirmeyi amaçladığını belirlemek gerekir: bir planı, destek ilişkisini, konuşlanmış bir kuvveti ya da tahkim edilmiş bir mevziyi. Bu ayrım, olumlu sonuç veren her eylemi stratejik diye adlandırmayı önler.
Sun Tzu’nun stratejik hazırlığı: 1–3. bölümler bölümündeki tüm yazıları görüntüle
